A Jova tuta nei awiawoca nei ist ein heidnisch stoßgebetlein bey unglucksfellen in Nordertheil dieses herzogthums Schleswig [. . .] noch ublich. Arnkiel Cimbr. Relig. p. 206. < - > explicat Latine: O Jova tuta me a vi, avoca me[.] Halvederi lib. 3. Encolp. aliter explicare sed etiam Latine videtur mihi <via> vocabula in< - > ab a, a joua tut anei avoi, awok anei ita in indice Arnkielii v. gebet[.]

Hengistus [. . .] equum significat, [. . .] usitata apud Germanos virorum fortium appellatio, quod idem nomen socer Arminus qui Romanos cecidit legiones habuit idque Strabo in Aegista commutavit. Fabric. Orig. Sax. lib. 1[.] Idem derivat Horst ab impetu, non considerans ors Anglo-Saxonibus etiam esse Equum. Causa excidii Anglici imperii < -  iesis> pelugiana (+ eadem quae omissi virtutis +) dum haeretici < - > orthodoxos ipsi scissi inter se Farbi. Orig. Sax. lib. 1[.] Osce a quo Osciagi in Britann. Fabric. lib. 1. Orig. p. II. forte Aschi[.] Fingit Gembtarensis Saxones in Britannia emissi quant< - > Tauriam argore < - > darent[.]

Bar carmen apud Johannem Saxonem et similes Germanos poetas, quemadmodum Morhofio diss. De poesi Germania, et post eum Wagenseilio diss. De phonascis[,] p. 500[,] (meistersänger) observatum[,] quod credendum est ab antiqua barritus seu barditus appellatione superfuisse.

Conring praef. ad Tacit. de Mor. Germ. [Primum . . .] non multum [. . .] rupes Runicas habere rerum antiquarum et ficta multa narrando fidem omnium [. . .] suspectam reddidisse autores[.]

Persae credebant [. . .] duo esse principia unum Bonum alterum malum, utrumque summum ac aeternum. Prius vocabant Chaldaei הזמארוא Oromaze, id est lucem fulgentem, ajebantque eum immensa luce circumfusum, posterius appellabant אמירע Ariman, hoc est hostem hominum vel astutum[.] Clericus critica p. 2. sect. 1. c. 13. §. 15. ((Quid si hinc Herman, Irmin, Hermes?))

Servius ad Virgilii quendam locum ubi de Pisa, ibi olim Teutones habitasse ante Lydiorum adventum Graece locutos. An Tuscos nominare voluit etc.

Sacae Ptolemaeo sub Imao habitabant e regione fontium Gangis ab his Persae Scythas omnes Sacas vocabant, ut ait Herodotus in recensendo exercitu Xerxis. Priscum nomen Saga, quo usus Mela. Firmant. Tectosagi, Sagartii, Sagari. Sagaris gladius Scythicus video apud Xenophontem pro Sagari aliquando machorum poni, qui Sagari Amazones ut dicit Herodotus in polyhymnia inter Sacarum arma Axinus id est secures et Sagares sigillatim recenset, ut distingueret Strabo Massagetis Machaeras et Sagares distinorem tribuit, Sagartios Nomades facit Herodotus. Stephanus in Chersoneso locat Caspii maris. Eforus Sacas colonias Nomadum esse asserens hominum justitiae legumque inprimis observantium[.]

Siwa nomen Deae Obotritae Helmold. [(+] an mulier hinc Saxonibus superioribus, eine böhs Siben. +)

Wuodeneswege. Chron. Sax. Ms. 967 (ergo Wuodan deus Saxonum[).]

Wernerus Rolefink de situ et moribus Westfalorum lib. 2. c. 6. p[agina] m[ea] <7>1 phalos idem est quod socius unde dicebantur olim Ephalar Westphalar, Ostphalar. Et sic de aliis. Haec ille[.]

Dubitavi quid hoc sibi vellit, tandem venit in mentem fellow apud Anglos esse socium, unde suspicor hujus vocis vestigium in Westphalia tempore Rolevinkii superfuisse. Esse igitur fellow, idem quod gesell, Kerl; unde non mirum dictas gentes ut a Carlis, et mannis[.]

Ephalar intelligit habitantes in regione Eifel vid. id. c. 9. p. m. 100[.]

In Godrici et Rolfi Westrogothiae Regum Historia a Verelio edita Upsal. 1664. invenio versus carere homoteleusi, seu leoninitate, contra quam hodie solet. ut cap. 3. fin. Sua seigr Starkadr // Ba var eg ungr, er inni brann // Flokna fiold med faudur piod etc. // Vers. Suecica Verelii // Ung War jag naer innebran // min fader och mang rasker man // Ita saepe alias ibid. < - > Versio per rimas textus sine rimas[.]

Dies per noctes computati a Gallis[.] Caesar. In quibusdam Galliae provinciis hodieque anuit pro aujourd'huy (Du Chesne Hist[oire] d'Angl[eterre] lib. 2. p. 50.) Bretones tam Aremoricae quam Walliae Wythnos octo noctes et pethefnos 16 noctes (+ idem de Germanis Tacitus <libell.> de M[oribus] G[ermanorum])[.]

Manus Domini Pulleyn, de uatuor viis Regiis per Angliam. Guelfebyto 17 januar 1694

Armin street - a meridie ad septentr. a Portmouth ad Borwick

Watling street - a Dubri ad Chestir (castrum)

Jeknild street - ab ortu ad occasum, a mari Girm. ad Walliam

The Tosso way - ab extrema parti Angl. occident. ad extrema Scotiae a Totno to Cathnis[.]

Sena in Britannico mari Ofismicis adversa litoribus Gallici numinis oraculo insignis est cujus antistites perpetua virginitate sanctae numero novem esse traduntur Gallicenas vocant putantque ingeniis singularibus praeditas maria ac ventos concitare carminibus seque in quae velint animalia vertere, sanare quo apud alios insanabilia sunt, scire ventura et praedicare sed non nisi deditas navigationibus et in id tantum ut se consulerent profectis[.] Ita Mela lib. 3. c. 5.

Vossius ibi: libri manu exarati habent Galligenas aut Gallizenas. [. . .] Scribo: Barrigenas. [. . .] Glossae antiquissimae Barrigenae, peregrinae in aliis: Barrigenae peregrinae barbarae. In Plutoxeni, Isidori et aliorum glossis Barginnae <et> Bargennae appellantur, accipiturque ibidem pro barbara quoque exclamatione. Non immerito quisquis existimet Barginas dictas sacerdotes foeminas viros vero Bargos. Iidem vero sunt Bargi et Bardi. Sane glossae antiquissimae puteanorum fratrum utrumque rectum esse docent[.  . . .] Valde probo conjecturam Gronovii nostri, qui tritium istud Gallorum vocabulum Baragoin hinc originem accepisse existimat[.]

Saehs, Saex[,] Sex, culter, gladius, sica. Cimbris Saks est gladii <glago>. Lex Run. in gloss. Lips. ex perantiqua Calmorum versione, scar sahs <novacula>[.] Add. Galfridi Morhumelensis, et Witikindi loca aliis citata. S%/agh suidae et scho< - > Aristophanis %(/oploi. Et s%/agaxin suidas exponit kopisa gladium[.] Cambrobritannis Anglicis dicitur sais saxo, et Anglia brosais regio Saxonum (+ sic et Suedi Finnonibus, notavi ex Rudbeckio[).]

Ex Th. Bartholini Thomae filii 2do antiquitatum Danicarum de causis contemtae mortis apud Danos Gentiles

Dii septentrionalium praecipui erant Odinus, Thorus et Freyus, sed hos fortes olim potentesque fuisse homines Snorro Sturlesonens dilucide exposuit . . . Svecis praecipue cultus Freyus rex olim ipsorum in annonae maxima penuria propitiatus, hic dictus et Fro, sed minime confundendus cum Frothane Daniae Rege, quod Rudbeckus in Atlantica perperam fecisse dicitur.

Idem in Norwegia et Islandia pro deo habitus. Islandis peculiare nomen erat Thorus e Norwegiaeo transvectum cujus simulacrum ingens malleum manu tenens, quanquam et Dani Throrum colure non sine libatione humani sanguinis, ut Sveci Freium.

Danorum primarius Deus erat Odins, qui res bellicas dirigere credebatur. Belli alias praeses erat et Freya, cum armis < - > expressa quae et nuptiis praeesse credita, nec non praeter Freyam Tyr, sed cum Thoro non confundandus, nam terius in Hebdomane a Tyro vocatur Tyrsdag vel Tysdag, quintus a Thoro Thorsdag. Odinus autem inter bellicos deos erat princeps. Is telo quod Geir vocatur, cujus et forma < - > incisa < - > exhibetur < - > se fecit, ut tanto majori specis veri Valhallam se obtentarum crederetur. Ad Valhallam enim nisi per caedem et sanguinem non patebut aditus, exclusi servi, item homines senecta et morbis oppressi[.]

Valhalla est aula caesorum Valr caes in proelio (+ an a cadeno ) unde et Walstat locus caesorum, et Walfort peregrinatio ad loca defunctorum. Valhalla autem locus fuit in Asgardia, quae eadem videut autori cum Gladsheim. Hunc locum septentrionales in Scythia, unde et Odins ipsorum Numen venerat collocarunt, qui et Gundheim hoc est dei mundus dictus est (+ puto legendum Gudnheim; quasi dei locus. Sed revera debet intelligi domus Gutarum vel Gotorum.) Asas vacabant suos deos. (+ Hetruscis Aesar Deus +)[.]

Piratae Anglis Wikkingi, Saxonibus Ascomanni, ab Askum quod navem significat[.] Regum filii minores natu exclusi cogebantur sibi rem per piraicam quaerere. Hinc nummi externi importati, quanquam et inventi Runis inscripti quales cap. 2. lib. 2. fuere et adhibiti pro amuletis. Interdum < - > in sculpta et idola Odinus et corvus Odino sacer, qui et vexillis intextus[.] Apud septentrionales, ut apud Thraces, Herulos, Prussos, Winetos, Indos, uxores superstites crematae, aut super corpora maritorum interfectae quaedam sed altro peremere . . . Dii etiam Hermod et Bragus occurrere iis crediti qui fortiter in bello cecierant sed et in bello casuri, ab Odino ipso vel a virginibus ejus ministris dictis Valkuriur per aera et maria equitatnibus invitabantur. Heroes recepti cum diis in Valhallam dicti Einheriare quasi prono heroes. Valkyriae ibi pocillatrices pocula cornea (+ Oldenb. horn, et aliud +) Kiflheim sedes pro morbo et senecta extinctis Lib. III. Tres parcoi dictae Danis Nornae, nomina Urdr, Verdandi et Skuldi, Fatorum constitutor Odinus cum uxore Frejy. Idem Runarum inventor; Runir alius < - > sermo. Auspicia a corvis cygnis cornicibus; sortes per virgas salignas < - > somnia. Foeminae < - > votae[.]

< - > Odinus et Thor jam tempore Romanorum? Nam Hermundiri Cattos hostes Marti et Mercurio sacraverant Tacit[.] Annal. 13. Et Tacit. de moribus: Deorum maxime Mercurium colunt, cui certis diebus humanis quoque hostiis litare fas habent[.] Herculem ac Martem concessis animalibus placant. . .

<Demiurgi, C - viones>, Angli <vari - > . . . Hertham id est terram matrem colunt[.]

(+ Theut, non fuit indigena apud Aegyptios[.] Non ita Cicero lib. 3. de divin. Quintus Mercurius quem colunt Pheneatae, qui Argum dicitur interemisse, ob eamque causam in Aegyptum profugisse <et> Aegyptiis leges et literas tradidisse, hunc Aegyptii Theuth. appellant[.]

Sinistus Burgundionibus sacerdos apud Ammian. lib. 28. Senae <virgines  - dicae> in insula Sena in Britannico mari inter Galliam et Angliam Mela lib. 3. c. 6.

<Aurinia> fatidica et post eam <Velleda> Tacit. de Mor. Germ. Lips. suspicatur esse A<l>uriniam.

Ganna virgo, post Velledam oracula mittebat Dio lib. 67. < - > tempore Domitiani[.]

Drus saxonibus in Britannia erat magus. Alfricus in Glossar. saxonico-latino. Sane et Germanis et Gallis Druidae ut ait Diog. Laert. in prooemio[.]

Druchtin dominus olim

<Plinio> druides a quercu, sacro ipsis Arbore[.]

Apud Germanos carmina antiqua Tacito, quibus <Tuisonem> et Mannum celebrabant annatim apud eos genus. Et apud Caes. ubi de Gallis ||75v|| . . druides apud eos magnum numerum versuum edi<sc>ere jubebant <nec> literis mandabant[.]

Libys Chattonum sacerdos in triumfo Germanici Caesaris ductus Strabo lib. 7[.]

Germanis son, Anglis sun; Suedis sole, Danis suol, sive soel, Slavis son<ce>, Polis slonce, Bohemis slunce, Gr. ; ut sal; sedes, sus; Doribus . Vetus Hebr. . seu El.

Dies dominica Germanis sundag. (+ haud dubie id est veteribus +)

NB. Paulus Diaconus rer. Langob. lib. 1. c. 9. Wodan sane quem adjecta litera quidam Gwodan dixere ipse est, qui apud Romanos Mercurius dicitur, et ab universis Germaniae gentibus ut DEus adoratur, qui non circa haec tempora, sed longe anterius, nec in Germania sed in Graecia fuisse perhibetur[.]

Apud Godefridum Viterbiensem, quidam, ut ipse ait antiquitatum commentator tradit, Vandalos accedentes ad idolum suum Godam, victoriam de Vinutis postulasse, quam fabulam et Paulus Diaconus c. 1. refert[.]

Persis Deus Choda.

Dies Mercurii Westphalis Godenstag, Belgis Goensdach vel Woensdach, Anglorum Wednesday, Suedis Odhensdag, Danis Othensdag vel Onsdag, ut Ord, ynske, uld dicunt Dani pro word , wundsche , wull

Et <Taranis> scythica non mitior ara Dianae, Wallis Taran <tonitr - >, donner, Danis Torden Donnerstag, thiorsdag septentrionalibus, Anglis Thursday. Suedis <saunaribus> Tordsmanat, Danis thormaanet. Adamus Bremensis Thor praesidet matre, tonitrus et fulmina etc. g<u>bernat . . Thor cum sceptro Jovem exprimere videtur.

Alicubi Germanis pfingestag pro Donnerstag. Pinnus Jupiter conjicit Cluver a < - > summo, non <Jup.> Liv. lib. 31. non a poenis sed ab eo quem in summo juratum vertice[.]

<Pennium> montani appellant. Sed est a Jove. Unde hodieque mons Jovis.

Samesdag < - > a Sabstag. Saterdag a Romanis[.]

Beda in lib. de temporum ratione c. 13. ita scribit de Anglis Germanica gente in Britanniam transgressos: Aprilis Eostur monath, qui nunc paschalis mensis interpretatur quondam a dea illorum quae Eostro vcabratur, et cui in illo festa celebant, nomen habuit; a dujus nomine nunc paschaloe tempus cognominatu, consueto antiquae observationis vocabulis gaudia novae solennitatis vocantes. Germ. Oestern, Anglis Easter in quo Astarte Siconiis, Atargatis Assyriis. Ita suspicatur Cluver lib. 1. c. 27. An ipsa hertha dea.

Freia conjux odini, Venus, Freitag, Germ. Ang. (Dani) Bremensis narrat duos apud Suevones DEos Upsalae, Wodan, qui bella regeret, qui armatus, Friceo, < - > pacis et voluptatis, cum ingenti priapo. Danis Frigdac (+ fayer +) frau foemina Luna Mann, mhnh

Mensis Polonis miesiac, Sued.manat. Angl. moneth. dies < - > Gemanis alicbui Erehtag, Ares mars scil. < - > Dingstag a lite, septentrionalibus Tiisdag; Anglis Thuesday, suspicatur Cluver esse ab Hesus qui mars Lucano: horrensque feris altaribus Hesus apud Lactant. variis explribus Esus vel Eus[.]

Duo fratres juvenes < - >si apud Naharvales (< - >iorum gentem) Aleis nomine; Tacit. M. G. Acellisculto maxime dioscuros. Diodor. Sic. lib. 4. quasi arg< - > eo venissent (+ nugae[ +).]

D< - >enia apud T< - > incolas viros in fontium flumium aquis memorat Procop. Goth. lib. 2. intelligit S< - >dinarios (+ puto esse qui vulgo Nixae)[.]

Sortes per sparsos succulos Tacit. M. G. simile herod. lib. 4 de Scythas, etsi nonnihil diversum[.]

< - >orum Augurum Germanis Tacitus Ditmarus <luticiis> lib. 6. ascribit Persis currus sacri et s< - > equi Herod. lib. 7[.] Plutarchus in vita Caesaris foeminas apud A< - > faticidas ex fluminum gyris et fragonibus < - > praedixisse[.]

Arimanius Persis Deus magnus. Arabibus illuminare. Ira, ignis (Pyr, fir.) arhs sidus Martis apud Plutarchum in Themistocle Rex Persarum optat et Arimanius nunc det mentem hostibus, ut optimos viros a se expellant. Irminsule Arimans seule. Arminius Herman. Hari hehr (+ qui pro quo Martis et Cherenii +) Hinckelm. in Bohem. Fundamento detecto[.]

Gigantes qui vi agunt, contra coelum <id est> jus. Conjurati coelum rescindere <fratres>. Tyranni . . Goliath sex cubitorum et unius palmi. Cubitus est corporis pars quarta. Quatuor digiti faciunt palmum, sex palmi cubitum, quatuor cubiti staturam. Orgyja quantum pedes vel manus divaricatae possunt aequalis longitudini hominis. Ut digitus ad palmum ita cubitus ad < - m>. Proceribus <an> homine latitudinis quadrupla. Cubitus est a flexu brachii ad extremum medii digiti. A summo frontis ad imum menti tres < - i>. Totum corpus novem facierum. Quatuor palmi faciunt pedem, sex pedes virum. Viginti quatuor palmis hominem < - entes> duos <tribuemus arcui> gingivarum[.] Quantum scil. frontis calitudini nisi quot hoc magis exporecta.

Dens est Antverpiae palmaris, qui tribuitur giganti[,] communis dens hominis nunquam drachmam attingit. Iste sedecem uncias <lb> appendit[,] quod si proportio corporum quae den<tui> gigas iste 120 hominibus praepopereraret, quantum jam alimenti huic monstro.

Sunt ergo ossa illa Antverpiensia non gigantis sed Elephanti provecto jam <aetatis> cum fossa duceretur proximis <annis>. Inventa sunt circa Vulvordam <ductam> Elephantorum ossa una cum cornibus sive externis dentibus quae inquit Goropius nostris (Antverpiensibus) collata, certissimum indicium mihi dedere, haec nostra quoque Eledantina esse licet <c - > non omnia duorum corporum ossa inventa fuerint tot tamen sunt reperta, ut liqueret elephantos hic duos sepultos ^jacuisse>. Tibia quam coxa duplo brevior esse cernitur, qui commensus proprius est Elephantorum, quorum genua non alte supra pedes attolluntur. Aristoteles notavit lib. altero Historiar. <esse> Elefanto octo solum dentes (+  junge Gyll. de Elefanto  +) quorum quatuor superni quatuor inferni, quibus cibum ita molit, ut velut crassior farina < - dat , ? dens > Antverpiensis molae multis <crenis> asperae formam refert. Vidimus et nos <Autocipi a> Elefantum < - > quo omnia Aristotelis <descriptioni> egregie consentiebant; <n>isi quod virgam genitalem non infra corporis mensuram habere videretur[.] Erat autem corporis longitudo per <direct - a fra - te> ad caudam exortam, octo pedum, cui altitudo <quoque> respondebat a terra ad summum dorsi, ita ut par esse longitudo et altitudo. Hujus mensurae dimidium ab imo ventro ad summum dorsi corporis diametras continebat. Reliqu<um> pedibus et cruribus tribuebatur frons quadrata ab oculo ad summum sui duos pedes habebat. Ab oculis ad extremum promuscidis quatuor pedes. Promuscide <scutellam> vino plenam ab < - o> elevabat, et citra effusionem sessori < - >dabat ebibendum. Atque eadem sibi una vice plures quam 16 vini libras bibendas infundebat. <Paucis  - > in modum capiebatur[.] Horum facile 4 modios devoravit[.] Ab ore ad oculum spatium pedis unius. Coxae ad mediam usque genuum flexionem duos pedes tenebant. A genu ad imum flexionem pes unus cum triente. Calcis seu plantae imae diametrus pedis unius et duorum plus <cu - > diplo< - >[.] Cauda valde glabra porcinae similis pendebat, sub qua pellis inter crura tam laxa quam subligacula < - - atica>[.] Quibus nunc, inquit Becanus, Moria redente etiam nobiles utuntur. Dentium exertorum longitudo, pedum duorum et <dicuidiati>[.] Hoc in octenni, unde aestimes quantus esset evasurus si crescat < - i quin> a scriptoribus memoriae conditur[.] Mulier decem pedum, et juvenis 4 pedum nobis visi. Waterlandii staturae magnae. Terra gigantii in novo orbe. (+  nec ni < - - > decrementum  +)

Jam apud Homerum choenix erat dimensus cibus hominis unius diei, ex verbis Telemachi, idque et postea ex notatis Hesychii Milesii et aliorum Grammaticorum[.] Choenix autem est 40 ½ unciarum, id est majores <librae  - ties> 2 ½ cum semuncia. Haec tritici mensura < - > tributa etiam in Xerxis exercita apud Herodotum. Unde choenica quidam Hemerotrophida nominavit ut est apud Athenaeum. Latinorum demensum quatuor modiorum in singulos menses, id est in diem sex < - ii> duo seu unciae 4< - >[.]

Von den heidnischen grabern Worm. lib. 1. <mon.> Dan. l. 7. Cypraeus lib. 1. annal. c. 2. Danckw. p. 3. Chorogr. Slesw. et Holsat. c. 5. p. 89[.] Graber wie kleine berg und hugel uber der Erde erhoben mit großen steinen kreiß-langlicht umbgeben und besezet und nach der verstorbenen Nahmen genant Snoro p. 1. chron. Norwag. n. 1. p. 7. et part. 3. n. 3. p. 83. 88[.] Fernehme Personen mit hohen grab-bergen beehret auch zu zeiten die nahmen eingehauen, als des konigs Snio, und seiner gemahlin Tufe bey Gunderapkiorhe in Stifft Wiburg Stephan in not. ad Sax. l. 3. p. 94.

Thomae Bartholini Th. filii Antiquitatum Danicarum lib. tres. Hafn. 1689. ibi de causis contemtae a Danis mortis. Sunt 4 Alfabeta liber I. recensetur Act. Lips. 1689. Decemb. p. 625[.]

Est professor Hafniensis, et secretarius Archivorum. In dedicatione promiserat libellum de regnorum Borealium Antiquitatibus Ecclesiasticis.

Epitafia olim scripta ut Adelrunis refert Wormius in Fastis, intelligens Scaldos Poetas antiquissimos, e quibus et Hiarnus qui ob Epitaphium Frothonis Dani<ae> Regis successor.

Evacuati scyphi in deorum honorem. Ita ut primi christianae fidei cultores in memoriam Dei patris et Jesu Christi haurire devoto cum cultu jusserunt ut idolalatria extirparetur[.] Fercula in honorem defunctorum aliquo instituto Minni, et in honorem Deorum evacuata[.] Bragarfull a deo Brago[.]

Ingentia Saxa pro monumentis <v.> Worm. in Monum. Dan. Talis chorea gigantum, Stoneheng in planitiae Angliae Salisberiensi et monumentum in agro Oxoniensi vulgo Rolle-vich stones. Sed et in Dania, in quibus heroum gesta consilio Spekingorum, quibus et ascribit Runorum inventum, vere< - > in Runografia. Exemplo Lapis Tile <scusis> jam a Wormio explicatus sed in monumentis paulo <- -er a> Bartholino[.] ||58v|| Skaldi seu poetae ducebantur Regibus in <proelia>[,] interdum reges ipsi cecinere. Sane Haraldus Hardraade Rex Norwegiae de itinere quo in pontum Euxinum et illustri in Africam expeditione sedecim composuit cantilenas, quorum fragmenta nonnulla Bartholinus ex Membrana protulit et latine exposuit[.]

Apud Haraldum pulchricorum Scaldi primi in aula (+ scaltro +) unde Snorro initio Chronici Norvegici ait : Apud Hervaldum Regem Scaldi erant quorum carmina adhuc memoria tenentur ut et carmina de omnibus Regibus qui abinde Norwegia regnarunt <quaesita>.

Persae quoque et Celtae poetas in proelia secum duxere[.]

Scaldorum carmina ut <ea> in Historia se secutum profitetur Snorro Sturlaesonius in Hist. Norweg. Erant maximum partem oriundi ex Island<a>, ex quibus et < - llum> se profecisse scribit Saxo Grammaticus[.]

Ex scaldorum carminibus et relationibus contraxit <tandem  - > Theodoricus Monachus in Historia de antiquitate Regum Norwagiensium, qui et non nisi relata ac fraudo percepta se enarrare, nec alia enarrare potuisse scribit, eo quod in Norwegia nullus ante scriptor umquam extiterit < - oepe - a>.

Islandi<s> si Bartholino credas Historias scribere A. C. MCXIV. facto initio a famosissi<mis> duumviris Saemundo Frode, et Ara Frode. Horum ille anno Christi 1057 natus post perlustratas Italiae et Germaniae Academias de rebus regnorum Borealium Danici inprimis Norwegici et Suecici, [[192]]immensa volumina singulari solertia conscripsit, sed de quibus nihil conspexisse se autor ait, quam Eddam variis odis <constantem> et a Saemundo unum in corpus digestum atque hinc ipsi attributam, quam [[194]]Figmentorum congeries Huetius in De fab. Run. origine vocat; Sheringhamus autem qui <tam> accurate elimavit [[194]] monumentum antiquissimum vocat quod theologiam et antiquitates [. . .] Anglorum et Gothorum exhibeat

Hic <veros>. Ara Frode in <Ardetio clar - > 1067 natus <primas> Historicas Islandicas Norwegias linguas ||linker Rand|| scripsit. Sed nihil extat quin [[198]] opusculum de Islandiae prima inhabitatione et sequentibus <praecipue> in [. . .] Norwegia et Islandia actis, <cujus> ex versione Bartholini initium est: Librum de Islandis primus confeci, et his finis, et ego Are vocor

||rechter Rand|| Duae Schedae a Theodoro Tharlaceo Scalholdino in Islandia Epo jam editae. Ejus vestigia Snorro et alii Islandi pressere[.]

Hectoris Georgii Masii schediasma de diis Obotritis praecipue Radagasto, cum notis Andr. Borrichii Hafniae 1688. 8^o. De Arminio Adamus Bremensis: Saxones < - > ligni non parvae magnitudinis in altum erectum, sub dio colebant, patria eum lingua Irmenseul appellantes quod Latine dicitur universalis columna[.] Videtur Bremensis intellexisse Iedermansseul quasi deo < - > et < - > seul (+ de quo Reines. <incripta> +) Putat Borrichius ex his Bremensis locis errasse qui armati viriforma describunt fuerit FRancus informis. Sed Meibomu< - > formam describit ex Chron. Sax. Crantzio et Fabricio. Et ne dubites exhibet verba poetae veteris Padeb. Simulacrum quod vocitabant Irminsul ejus factum simulque columna non operis parvi fuerat parvique decoris[.] Verelius in notis ad Hiporium Gothrici et Rolfi optime de veterum Germ. diis ex scriptoribus Gothis. Plura de his in relatione de hoc libro Masii, monath unterredung. Jul. 1689 (+ Adam. Brem. collat. Radegasti simulacrum in Rethia urbe Rethanorum capite. An ergo fortea loco nomen idolo[?]

Rectores Saxonum primores [. . .] ex [. . .] Ursberg. [. . .] Gobelino [. . .] Ursbergensem secutus Stadensis ut solet [. . .] 777. Saepe dynastae nec raro satrapae aliquando potentes regionis (+ Ex leges +) Ex Beda, Niemio, Frodoardo, Rolevincio, Chron. Onsabr. et Mind. [. . .] Ditmarus Witikindum fecerit Regem corrigendum ex annal. Franc. et Widikindo Corb. [. . .] Tres principes Saxonum apud [. . .] Corbejensem, < - >[.] Hoc Schurzfleisch in Witik. Th. 3. lit. e. interpretatur quasi in quavis trium gentium tres proceres. Ego putabam in tribus gentibus tres proceres[.]

Conringius de Antiquo statu Helmostadii et viciniae vult ex immanibus quibusdam saxis homines Gigantei roboris olim loca vicina habitasse. Id concludit ex immanibus saxis saxo impositis in vicini Helmstadio montis jugo (+ contra demonstrationes Galilaei +)[.] Vult non esse artis opera, et tamen non posse < - >eri ab hominibus ut hodie sunt, Machinis autem Germanis caruisse (+ addantur mea quaedam excerpta ex libello quodam Guelferbytanae Bibliothecae, Hominis motum perpetuum et alia miracula pactantis qui in sylva ni fallor Othomiana similia < - > notaverat +) (+ incerta an < - > fuere < - > forte artium periodi, < - > saxonis Gram similem sententiam de saxis grandibus sibi impositis sed forte res est ex terrae < - >ibus et ruinis +) putat illa saxa congesta in Hümmelincko Monasteriensis ditionis esse a gigantea manu, (ridicule non hoc possunt manus hominum, etsi quantaeque essent magnitudinis, caro enim certe et ossa pondera cederent aut dicendum gigantes illos fuisse instar montis +)[.] Giganteum [. . .] opus esse in altissimo monte ducatus Homburgici, quem Hornburgum vocant vulgo moenia diaboli. De stupenda arce Reinsteinia [. . .] tota [. . .] ex vivo saxo [. . .] excisa dubitat an non et illa a gigantibus, < - - - > Gigantea ossa firmius argumenta probere, et ex Schazfeld - - 1 #'3/#,4 ulnae nostratis est autem < - > pars quatra longitudinis corporis, unde ullnae 14 sunt et ibi ossa ignotorum [. . .] huic orbi animalium [. . .] ex longinquis regionibus haec forte vi aquarum invecta. Putat in Achate jaspide et similibus esse a gemis[.] De spe< - > subterraneo qui dit< - > aquas absorpsit hieropolitani sacerdotes apud Lucianum de dea Syria sunt et ibi ossa human< - - > staturae (+ addatur simile monumentum apud Persepolin ni fallor descriptum dans les delices de la Perse.

. . . vix ante seculum 12mum Abbatum jurisdicio secularis et cum secularium coepit. Citat in eam rem Lehmannum, Magerum, et autorem libri de Advocatiis imperialibus. < - > et scultetia in Helmaestadio Ottoni puero a Monachis Werdinensibus concessa, quibus continetur civilis jurisdictio, praeterea concessum et iisgladii p. 149[.]

Deus Endovellicus forte ex Tubale vel Dovale Ibericorum Asiaticorum Europaeorumque conditore Togotes vel Togotius in monumento Lusitanico repertus [. . .] e Togi Celtiberorum reguli (+ Herois autoris) appellatione formatus (+ ita Martial. civem Togi se vocat, id est Celtiberorum +) Verbeja vel potius Verneja a Juverna vel Hiberna; Noreja matres Aufaniae vel Tanfaniae a Tanfana cujus templum in Marsorum regione ultra Rhenum Chamavehae Chamvorum propriae; Acernehae, Rumehae Vacallinehae, Vaptiae, Suebae; Leherennus, Mithras; Nannaea, Latobius; Belenus; Bacurdus, Belatucadrus; Moritasgus (DEus moritas < - > in inscrip in Gallia nuper reperta) Camulus; Hercules Deusoniensis et Magusanus (fecit inde forte Goropius Marensanum +) Alcis Naharvalorum, (+ an hinc < - - >[)] Arduinna, Nehalennia.

Haec Reinesis Epist. 69. ad Rupertum. Ubi linearum subduxi sunt majusculae forte quae e inscriptionibus. Apollo Belenus in 15 et 16. p. XXXVI. inscr. DEA AUG. ANDARTA in 9 et 10 p. MLXVIII[.] De Moritasgo forte legendum Marti Augusto suspicatus erat Reinesius, sed Epistola 19 ad Vorstium subjecta est integra incriptio unde apparet revera esse < - >. et professus Niger amnibus honoribus apud Aeduos et Lingonas functos deo Artimpasa Dea Scythica apud Herod. lib. 4. c. 59. Orig. lib. 6 < - > vocat %(Argenpasan, et in duobus saxis agri Tusentani apud Gruter 5. et 6. pag. LX. CEA ARTI PASA, item DII PATRIVI KAI ARTI PASA[.]

Gerardus Corbejae veteris Abbas quaesiverat an Germani olim podagrum coluerint respondet Wedekindus Abbas novae Corbejae in literis quas exhibet Paulinus diss. 5 de Monaster. §. 8. p. 53. An vero quod nuperrime per Epistolam quaesivit Reverenda paternitas vestra Germani nonnulli Podagram coluerint, penitus ignoro. Ubi praeclare annotat Paulins §. 15. ebonensium idolum fuit Podaga (non podagra) qua de Helmoldus lib. 1. c. 83. n. 3. ex quo Cranz. Vandal. Lib. 4. c. 23. qui pogagam vocat. De idolatr. Germ. Citat Albini Chron. Misn. Lib. XI. p. 146. Hachenberg. Germ. Med. diss. octava priore.

De Gigantibus mutoribus monumentorum ex immanibus Saxis in montibus Saxo Gramm. Et ex eo Jonas in Crymogaea lib. 1. p. 41[.]

Alter genii vel daemones Eddae, (+ alp druckt Germanis Sax.

Locus Tacuti de Etymo Germaniae habet aliquid aenigmati simile, itaque ampla est conjectandi libertas; nec tam certi aliquid promittendum, quam quid verisimilius dispiciendum est. Mihi sic visum: Caeterum Germaniae vocabulum recens ((comparatione antiquissimorum, ut Marsorum Gambriviorum,)) et nuper additum ((nuper; eadem scilicet comparatione vetustissimorum < - > et ab aliquot seculis; nam et ante Cimbricum bellum Germani in Capitolinis Tabulis memorati dicuntur et mox Tacitus originem petit ab iis qui primi Rhenum trans misere)) quoniam qui primi Rhenum transgressi Gallos expulerint ((primos, vocat, non quidem ab omni aevo; nam credibile est plerosque Galliae habitatores olim ex Germania venisse, sed ex quo memoria rerum supererat, id est ex quo rebus Gallorum qui paulo ante in Germaniam transierant inclinatis, Germani vicissim praevalentes in Galliam irrumpere coepere: primi ergo, hic intelliguntur, nempe in nova periodo rerum id est primi qui Tacito noticis Rhenum populi originis Germana)) ac nunc Tungri (in Leodiensi igitur et vicino tractu, ubi et <trans> Rhenum postea transgressis prima sedes)) tunc Germani ((seu quod pronuntiatione tantum differt Hermani, Herminones; uti Hispani fratres Germanos vocant Hermanos, nostri Gammaros Hum<mers> galeam helm, gant guanto handschuh)) vocati sint ((id ergo praese ferunt Tacuti verba: quosdam Germaniae populos, Rhenum transgresos, et loca occupantes, in quibus postea Tungrorum nomen accepere tunc peculiari appellatione dictos Germanos, quae postea reliquis quoque trans Rhenanis tributa sit. Veluti hodie omnes Germani Gallis sunt Alemanni, quo proprio nomine antea soli Rheni superioris accolatae dicebantur. Certe Procopius diserte: fuisse Germanorum nomen proprium unius populi sed idem tamen et reliquis tributum. Et Hieronymus aliique loquentur subinde de Germanis, velut peculiari gente ab Allemannis, Burgundionibus caeterisque discreta cui postea tributum sit nomen Francorum)) ita nationis nomen non gentis evaluisse paulatim ((hoc est: ita paulatim hoc nomen extendi coepisse, ut non gentis unius ut ante, sed nationis totius, omniumque trans Rhenum gentium haberetur) ut omnes primum a victore ob metum mox a se ipsis invento nomine Germani dicerentur (Sunt qui legere mallent: primum a victis ob metum; sed nihil temere mutandum. Obscura verba sic capio: cum initio Germanorum appellatio fuissest inventam a victore illo populo Rhenum transgresso ad metum hostibus incutiendum quia scilict vox ea bellatorem significat; mox et caeteros idem nomen (velut honorificum) invenisse sibi libenterque sumsisse. Tacitum ergo didicisse credo Germanos, Celtica voce esse viros militares, atque inde praeeuntibus Gallis etymon petisse interim nihil prohibet ab Herminonum populo qui forte primi irruperant, omnes dictos Hermannos vel Germanos: sive ipsos Herminones a bello nomen sumsisse aut accepisse dicamus; sive Galli vocem falso sic sint interpretati quasi terrores incutiendi causa ascitam quanquam, si Tacito ipsi credimus, Herminones (a quibus forte et Hermunduri non alieni) ab antiquo Heroe Herman vel Irmin fuerint appellationem consecuti, cui potius quam posteriori Arminio Irminsulam consecratam fuisse verisimile est. Unde consequitur Tacitum ipsum non amimadvertisse Herminonum et Germanorum, cognatas esse appellationes, alioqui diversas iis origines non astruxisset. Sed etsi Germani vel Herminones ab heroe bellatore Hermanno vel Irmino dicti credentur; Potuit tamen fieri, ut Gallis Romanisque suo more interpretantibus vocem, illis a bellico terrore his a fraterna societate nomen accepisse crederentur))[.]

Wandli Goddanum DEum consulebant; is ad uxorem Fream pro iis intercedentem, qui sunt isti Longobardi hinc illis nomen; si credimus Diacono lib. 1. c. 2.

Thom. Gale. Notis ad Nennium subjicit Genealogiam antiquam qua derivantur reges Saxonum ex Woden. Nempe ipsi Wodem ascribuntur filii Vecta sive Wehta, Trigilfus, Sueppa, Weremundus, Siggarus, Bealdagus, Winta, Wehtae filii Wilta cui fil. Withgisil, cui fil. Hengistus. (primus rex Cantuariorum) cui fil. Oric cui fil. Octa, cui fil. Irmenric, (omnes reges) cui fil. Althelbert rex Christianus. Trigilfus Abnepos ulfa Piranus rex vientat: Anglo< - > etc. In Nennio est sic: Hengist. Fil. Guitgalis, fil. Guita, fil. Guesta, fil. Woden sed deinde altius ascendit, fil. Frealf, fil. Fredulph, fil. Siun, fil. Folepald, fil. Gonta qui fuit filius Die. Ego puto hic rursus intelligi Guertam fil. Wodenus quia Woden habitur Sax. Pro Deo, confuso recentiore cum antiquiore[.]

Si Graecis credimus Hercules victo Geryone Hispania in Galliam et transscensis Pyrenaeis in Italiam venit de quo Diod. Sic. Lib. 4. Bibl. Et Dionys. Halic. Lib. 1. antiq. Rom. Hic addit Galliam totam percurrisse barbariem in melius reformasse, Alesiam urbem struxisse caput Galliarum quam subegerit Caesar. Et Plutarchus in Mario, Herculem in Liguriam cum Liguribus bellantem, cum Sagittae deessent lapidibus coelo lapsis adju< - > cujus fabulae etiam mentio apud Aeschylum, Strabonem, Hygium, Apollodorum, Melam, Plinium, < - >[.] Herculem Galli Ogmium vocabant de quo Lucianus. Herculem illum non Graecum sed Phoenicem fuisse et Tyriam in Tarbessi cultum.

Sepulchra passim in campis quidam male Hunorum vel Gigantum tumulos putant. Schurzfleisch. symmikta istoroymena th. [9]

Beda et ait duos fratres Ewaldos in provinciam antiquorum Saxonum fuisse. Et idem assertum in Marcellino vita S. Sorberti, et tum constat eos prope Themoniam < - > (+ miror quod hic antiqua Saxonia, cur non potius in Cimbrica? An dicitur non antiqua Saxonia, sed provincia quaedam antiquorum, id est transmarinorum Saxonum +) Bellum inter Saxones et Boructuarios in vita S. Sviberti, notavit P. Schaten scil. < - > eos dividebat[.]

Apud Clem. Al. Strom. 1. p. 305 distinguuntur 2 Gallorum druidae, et Celtarum philosophi. Et Diogenes Laertius [. . .] in prooem. ex Aristotele et Sotione [. . .] extitisse apud Celtas et Gallos, qui druidae et semnoethei vocati sunt. Ubi Megragius [. . .] egregie Celtarum nomine Germanos comprehendi[.] Nempe ut Dio lib. 39. antiquissis [. . .] temporibus, [. . .] Celtae, qui ad utramque Rheni ripam.

Laertius in proomio druidas praecepisse hortes difficulter abolitae apud Germ. confer Frisiorum leg. lib. 14 < - > Taciti c. 10 G. G. < - > statuae vel imagines DEorum < - > magis apud Laert. prooem. Germanos apud Tac. c. 9. n. 7. Romanis initio apud Plutarch. in < - > (+ < - - - > an sapientiae +)[.]

Gallorum sapientes recensentur Straboni lib. 4. p. 197. B%/ardoi teki Oy%/ateis  -  drydai, Bardi, vates, druidae. Atque hinc existimant quidam emendandum Ammiani locum lib. 15. qui Bardis et Druidibus loco vatum Eubages adjungit, si quid tamen in his nominibus mutandum [. . .] ego malim apud Strabonem pro Romano barbarum, quam apud Ammianum pro Barbaro Rom. vocabulum substituere[.]

Obrecht philos. Celt. §. 3.

Quadi pars Saxonum apud Zosimum lib. 3. Kouadouv moiran - ontaseiw thn ypo rwmaiwn kasexoprenhn ekpemhousi nhn. Quados gentis suae partem in Romanum solum emittunt. Cluverius legit kauxouv Kauchos pro Quados.

Danos sub Saxonum nomine fuisse comprehensos, inclinante Romanorum potentia, colligo ex Anonymo Ravennate, verbis: Laudabatur Perses Marco, cum non noverat Gothos, sed o ubi est Danus. Cum enim hinc appareat Danos cepisse, tum infestare Romanum imperium, nemo tamen extat scriptoribus veteribus, Danorum meminerit, Saxonum autem multi, consequens est gentem egregiae quidem virtutis, sed tamen minorem fama potentiaque fuisse, et sub Saxonibus latuisse[.]

Auszuge der konige und fursten zu Sachsen die von A. mund. 3531 vor Christi geburt 440 bis aufs jahr Christi 1602. Hoppenrod Stambuch[.] Ex Crenzhemio Humibaldo, Trithemio, Rosieresio, Susio add. Petr. Albin. et Matth. Dresseri 1602. Leipz. fol.

Mela lib. 3. c. 1. Druidibus aeternas esse animas vitam alteram ad manes[.] Et Diodor. Sic. lib. 5. < - > opinionem apud eos invaluisse quod animae post annos defunctos in aliud ingressae < - > vitant. Sed videntur Celtae tantum credidisse transitum in alia humanae corpora[.] notat Caesar lib. 6. c. 14 ab alias post mortem transire (animas) ad alios. Et apud Lucanum Regit idem spiritus actus orbe alio[.] Haec Obrecht diss. de philos. Celtica[.] Add Strab. lib. 4. p. 197[.]

Appianus in Celticis de Marcomannis quod sint katafronhtai canatw di Elpida anabicosews comtemtores mortis ob spem resurrectionis[.]

Pythagoras inter praeceptors habuit Celtas ut in lib.  pec. de symbolis Pythag. testatur Alex. apud Clem. Alex. Strom. lib. 1. p. 304[.]

Amm. Marc. lib. 15 suo tempore in Galliis Tabulas cui inscriptum Herculem illic venisse pour detruire Taurize et Gerion tirans des Gaules et de l'Espagne[.] Et Diod. Sic. Lib. 5. Herculem e Alexia urbe structa duxisse filium regis alterum unde filius Galates, ut nomen sumserunt ut etiam nomen Celtarum sumserant ab alio Rege. Sed Joseph. Lib. 1 c. 6. olim ductios Gomeritas a Gomer. Aliter Bochart, idem tamen putat nepotes Japheti Rhodano nomen dedisse. < - > a Plutone ut vult Caesar, venerint ab filiorum Noe conjectura Cordemoii Hist. des Gaulois à l'an avant J. C. 590. Inter populos qui < - > trans Rhenum secuti credunt multi fuisse Bituriges, Bojos, Senones. Et populos sevisse trans Rhenum secundum hanc conjecturam a Bilarigibus fuerit nomen fluvii Visargis Weser vel Biturgis, Senonibus semnones qui Tacito inter Suevos, ubi nunc Saxoniae < - >oratus. Boii venere a loco ubi nunc Cap de Buch en Guienne a quibus Bojevarae et Bavariae habitatores[.]

Autor praeadamitanus [[Scan 20]] in prima parte system. th. lib. 3. c. 3. R. Moses ben Maimon refert libros antecessorum, [. . .] qui mentionem faciunt praeceptoris ipsius Adami quem dicunt fuisse nomine Somboscer. Et quamvis parum credam Rabbinorum fabulis, nihil tamen adeo fabulosum est, quod non antiquam redoleat veritatem.

Hoc non in Maimonide extat, [[Scan 21]] sed autore libri Cosaei (quem edidit Buxhornius, unde Hottinger lib. 1. Hist. orient. c. 11. : [. . .] in libris [. . .] de religione Nabathaea fit mentio [. . .] Janbuschari, Zegrithi et Roani, dicunt [. . .] quod fuerint ante Adamum, quodque Jambuschar Magister fuerit primi hominis scribit autor libri Cosaei p. 5. Sed autor libri Cosaei talia habet non ex mente [. . .] Judaeorum, ut ait autor praeadamiticus sed Sabaeorum, qui insuper existimarunt Adamum primum fuisse hominem ex viro et foemina [. . .] progenitum, [. . .] fuisse Apostolum Lunae et homines ad ejus cultum vocasse . . . [[Scan 22]] De Adamo dicunt quod cum ex climate h. est ex terra < - - - >, quae Indiae vicina egressus et terram Babel ingressus fuit, multa mirabilia secum asportaverit, et inter alia arborem flores folia, ramos ex auro habentem [.] Arborem item talem lapideam, folia item cujusdam arboris ita virescentis, ut [. . .] ejus folia ab igne non consumantur, et quae sub se [. . .] tegere possit decem millia virorum staturae qualis Adami, quod duo folia secum gestaverit, e quorum unoquoque duo homines contegere [. . .] se vel vestire potuerint. Intentio vero illorum in commemoratione Adami et eorum quae ipsi attribuunt ad nihil aliud tendit quam ad confirmandam sententiam de aeternitate Mundi, et ut inde sequatur Astra et orbes esse DEum . . . . [[Scan 22]] Celeberrimus inter hos est liber qui vocatur < - > (+ is ipse quem curaverat Hottinger de relig. Nabath.) plenus insaniarum idololatricarum, praeterea continentur in eo multa ridicula, quibus tamen existimant se subtiliter refutare velle miracula illa manifesta Mosis. De Adamo primo narratur ibi illum in libro suo scripsisse esse in India arborem quandam cujus ramus in terram prorectus instar serpentisrepit; Arborem item aliam cujus [radix] habeat formam humanam et vocem vehementem, et distincta verba edat et loquatur. Haec et similia multa ||84v|| deliria narrantur ibi.

[[Scan 22 f.]] Haec omnia habet Maimonides in More Nebochim part. 3. cap. 29 qui porro subjungit haec observatu digna. Id quod narrant de Adamo primo cave ne intellectum tuum abripiat, ut existimes illa vere Adamo contigisse[.] Illa enim omnia nunquam fuere in rerum natura[.] Verum si < - > leviter tantum et superficialiter rem consideres, deprehendes quod falsa sunt ea omnia, et conficta ab illis, postquam lex nostra gentibus innotuit et historiam operis creationis audiverunt, tunc enim statim fabulas illa effinxerunt, ut homines simplices ista audientes persuadeantur ac si mundus esset antiquus, et illa quae in lege narrantur, ita ut ipsi definiunt gesta essent (Haec Maimonid. apud Hilpertum)

Autor < - itas> vult probare <ex> S. Pauli ad Rom. cap. V. vers. 12. 13. 14. ubi [[Scan29]] usque ad legem peccatum erat in Mundo. Legem autem interpretatur, Adamo datum, inepte. Sed constat Paulum, Hebraeos, Chaldaeos Syros Arabes [[Scan 31]] voce legis accipere Mosaicam [.]

(+ Homo debebat colere paradisum, ergo jam tum laborare)

Augustinus lib. XV. c. 8. de civ. Dei de civitate a Caino edificata. Ubi [[Scan 126]] Ludovicus Vives: fuit inquit memoria patrum vicus pene centum domorum in Hispania, cujus omnes incolae erant a Sene quodam qui adhuc vivebat progeniti ita ut propinquitatis nomen jam deesset quo a minimis natu vocaretur, lingua enim nostra supra abavum non ascendit[.]

[[Scan 137]] Diod. Sic. lib. 2. c. 31 [. . .] Chaldaeorum collegium [. . .] usque ad expeditionem Alexandri in Asiam 470 000 annorum millia numerabant ex quo sidera observare coepissent [.] <Eadem> [[Scan 137]] Cicero lib. 2. de divin. [. . .] quadringenta et septuaginta annorum millia in periclitandis experiundique pueri quicunque nati essent posuisse Babylonios refertur. Idem <numerus> apud Lactant. lib. 7. c. 14[.]

Apud Plin[.] [[Scan 138]] lib. 7. c. 56. [. . .] apud Babylonios [. . .] Epigenes [. . .] 720 annorum observationes siderum coctilibus laterculis inscriptas docet, gravis autor inprimis qui minimum Berosus et Critodemus 480 annorum [.]

Apud Augustin. [[Scan 141]] lib. XII. ]. . .] C. D. c. 40 de Epistola Alex. M. ad [. . .] matrem Olympiadem narratio Aegyptici sacerdotis ex literis sacris, ubi et regna quae Graeca [. . .] novit Historia[.] Assyriorum [. . .] rerum 1000 excedere annorum[.] [[]Scan 142] Persarum et Macedonum [. . .] plus quam 8000

Notat Aug. habuisse Aegyptios annos 4 mensium

Apud Timaeo Platonis <bellum  - nt> Atlanticos et Athenienses [[Scan 148]] 10 retro mille annis ante diluvium[.]

Vetusta Graecorum vero, Mose posteriora [[Scan 150]] Africanus apud Euseb. lib. 10. praep. c. 10. [. . .] diluvia, incendia, Prometheus, Inachus[.]

Plin. lib. 7. c. 48 Aegyptii annum lunae senio computabant[.]

[[Scan 150]] Diod. Sic. lib. 1. c. 26. olim annum Aegyptiorum fuisse 4 mensium[.]

[[Scan159]] Ante Jovem genitum terras habitasse feruntur Arcades et luna gens prior illa fuit [. . .] Ovid. 2. Fast. dicti[.]

[[Scan 159]] Athenienses coloniam Saitarum esse ex Aegypto [. . .] Diod. Sic. lib. 1. c. 28 [.] Ita ipsi Aegyptii[.]

[[Scan 160]] Apud Herodotum in Melpomene statim ab initio, Scythae ajunt a primo Rege suo Targitao usque ad Darii adversus ipsos transitum annos omnino mille non amplius fuisse[.]

[[Scan 160]] Josephus de Acosta prodidit lib. 1. Hist. Ind. c. 25. [. . .] Monumenta et relationes eorum non ascendere supra 400 annos, superiora ad meras tenebras[.]

[[Scan 160]] Sinensium periodus merito Scaligero prodigiosa visa, [. . .] cum homines ex terra <natos> putant, de qua [. . .] sententia gentilium Lactantius lib. 11. Inst. c. XII [.]

[[Scan 160]] De loco Caesaris G. Horn. opere de filosofis lib. 2. c. 11 [.]

Chaldaei jam Astrologiae periti dicuntur tempore Abrahami. Sed Salmas. praef. [. . .] de annis climacterii ostendit parum fuisse peritos[.]

Apud Plin. [[Scan 163]] lib. 7. c. 56. Astrologiam, Atlas: Lybiae filius ut alii Aegyptii, ut alii Assyrii invenit.

E [[Scan 163]] Diod. lib. 1. c. 26 [. . .] Mercurius primus deorum cultus et sacrificia ordinavit[.]

Irmensula apud Georg. Fabric. lib. 4 Orig. Sax. fol. 416. Chron[.] Sax[.] picturatum ed. Pomar. p. 23. Dresser Chron. Sax. p. 25. Crantz lib[.] 2. Sax. c. 9.

Die Figur in kupfer aus d<e Sachs>. Chronick hat H. Erasm Franc. in Crain lib. <1> p. 56. Cranz dubitat, an Mersburg ad Lutam an Eresburg ad Lupiam.

Brotuff lib. 1. c. 6. Chron. Mersburg. Caroli M. temporibus Mersburgi praeter Martem fuisse cultum quendam sylvanum Dhum, Zuthber. Huic locum fuisse consecratum. <Huic> <satis anni> temporibus Vendos sacrificasse

Credo apud Chron[.] Sax[.] describitur. Figuram <etiam> exhibet Francisci, p. 58[.]

Hartesburg auf dem Berg zwischen Goslar und dem Brocksberg.

Garleben soll <equidonis> leben bedeuten. Haec d. Chron. <a> Dresserus d.

Dionys. Hal. lib. 1. aut tom. <summum> a Celtis cultum[.]

Venerem Magdeburgi cultam describit Dresserus[.] Et <figuram ex Elbe  - > Erasmi Francisci d. l. p. 60. Ibi cum Venere tres charites.

Apud Sax. Gram. lib. 1. quinque Saxonum Dii, Crodus, Hama, Irmus, Flimus, Siva. Hammois est Jupiter Hamm<a>[.] Figura apud Erasm. Fr. d. l. p. 61. Caesar non alios Germanis diis tribuit quam Silem, Vulcanum et Lunam. lib. 6. bell. Gall[.]

Fabric[.] Orig[.] Sax. lib. 1. p. 61. ad Tertullium Apol. 24 provocat, quod Germanis coluerint Tybilenum, id est Diabolum. Sed Tertulliani verba sunt: unicuique provinciae civitati suus est Deus, ut Syriae Astarte, <Arabiae> Disares, ut Norico Tibilenus, ut Africae Coelestis ut Mauritaniae reguli sui. Quidam legunt: Deus Belenus

Memorat Beda Deam apud Saxones fuisse nomine Easter vel Aestar, cui in Aprili sacrificatum unde hic Easter monat, Easter time osterfeyertage[.]

Gigantes scripturae Genes. [. . .] 6. Et scriptores profani Diod. Sic. l. 4. et 5. Plut. in Sertore filostr. Plin. Solin. [. . .] En la Comté de Wil en Angleterre, on voit certain Ouvrage que ceux du pays remettent au nombre des merveilles du monde appellé par les antiques Historiens la couronne, ou le rond des Geans et par les Anglois [. . .] aujourdhuy Stonehenge[.] Il est une admirable structure de pierre rude et sans teilleure dont les unes ont bien 28 piedes de hauteur et pour le moins 7 de large disposées à triple rang en fa%;con d'une couronne et si subtilement elevées de travers qu'il semble au vray qu'elles pendent en l'air. Chato loquens de Mosis explorationibus < - - >atores gigantes appellassent quod altae satis staturae et magni roboris. Josephus lib. 14 antiq. Jud. c. 22 Gigantes erant ut alii homines, sed crudeles erant et furore suo < - > implebant[.]

Schefferi Upsal. antiq. c. 2. p. 12. de Giganteis Saxorum structuris antiquiss. Joh. Magus lib. 7. c. 1. vult Saxon. magna esse Gigantibus, sed < - > ab eo remisit lib. 1. c. 36. add Voss. Grand. art. lib. 1. c. 1. Mallincrot. <lib.> c. < - >[.]

Saxones Danis conjungit Vignantius Fortunatus in bello contra Sigebertum Regem Austrasiae lib. 7. carm. 7 ad Lupam ducem, victos ab eo Saxones cum Danis ad Bordaam, et <usque> ad Languaam fugientibus instituisse; Bordaa an fluvius Weddera, Werra, et pulsi usque ad Leinam. Bordarii sunt in Epistola papae pro Bonifacio.

Druides Plinio a querca; sarrva quercus Graecis hinc Theologos et philosophos Celtarum Sarronites appellavit Diod. Sic. lib. 6. Drys magus Saxonibus apud Alfricum. Viscus ipsis saver Plin. lib. 16. c. ult. et Max. Tyr. diss. 38. sub quercus forma Jovem adorasse[.] Hodieque initio anni pueri circumeuntes in quibusdam Galliae locis clamant au guy V. Du Chesne de eorum ritibus p. 53. De Bardis Lucanus lib. 1. Strab. lib. 15. Am. Marcell. Diod. Sic. lib. 6. Bibl. (etsi puto non nominet) Barditus German<orum> id est cantus sonus, apud Tacitum in praelio lib. de M. G.

Nach Danckwerth sind Saxones: : von Schleswick biß an Duringen und die Weser; Cherusci sind ihm die Duringer. Catti die Heßen. Hermunduri postea dicti Alemanni, z -  von der Dunau nach der Elbe, Saal und Mayn zur lincken hand. Langobard<i> Magdeb. Angili in und an der Insel Rugen[.] Rugii aber in Pomern jenseit der Oder[.] Viadrus suevus veteribus < - da> suevi: Gothi Gottones inter Viadum et Vistulam. Aestii <g - > der Weichsel[.] Burgundiones <unweit> des Ursprungs der Weichsel[.] Marcomanni in Bohemia sub Marobodio, sonst < -  Moravia> an der March[.] Vadi an der Donau bey Strasburg. <Ligii> die Schlesier.

<Gallorum colluviones> qui decumates agros colebant apud Constantiam[,] am Necker zwischen Necker und Rhein[.] Daci Siebenburgen[.] Venedi trans Vistulam versus orientem[.]

Tacito Germani trans Vistulam, weil er sagt a Sarmatibus mutuo metu aut montibus separari < - -  erg - > Vistula. <Caterium> sedem indicat Edrana die Eder.

Putat Danckwert Francis nomen a Werra die Wrunger.

Caucos esse Saxones defendit Dankwert. p. 37. contra Cluverum. Immensum < - is> terrarum spatium tribuit Tacitus, parvum Cluverius qui nec Cattis annectit. In litore Caucorum et Catto<num> Tacito Cherusci, sind also die Thuringer. Fosi <contermini> Cheruscis, eorum ruina tacti; vel putat Dankwert p. 38 sie seyen an der Bode gewesen. Ego malim an der Fuse, fuerint ergo am Stifft <Hildesheim>[.] Putat Dankwert Cheruscos esse a fluvio Gera[.] Caesari lib. 6. <Bacenis> Cheruscos a Suevis Hermunduris separat, itaque Danckwerto der Duringer walt (+ forte Bacenis Boecker Wald, Budronia sylva, < - > situs non patitur +)[.]

Tacitus geht nicht der reihe nach fort von den Chruscis zu dem Cimbris, wie die gemeinet[,] also Cluverius die Cheruscos in <Br[.] und Luneb[.]> und Fosos in Holstein gesezet, sondern nachdem er die Thuringi absolvirt, und nur die Schwaben ubrig thut er einen sprung nach Norden.

Suevi ut Tacitus ait non una gens sed major pars Germaniae. Suevus fluvius non male recentioribus Viader. A Suevis forte Suiones ut Gothonibus forte Gothi Sueviae. Suevi Straboni von der Weichsel bis an die Elbe. Addit Hermunduros qui e Bardevicum habuerunt Bardengau (+ sed ita Chauci non eunt <im> land Luneb. +)[.] Reudingi ibi ubi postea die Reder Wenden Retharii, <fur> Stadt Retre <so> Cranzius nicht ubel nach Danckwert fur Stargard halt, Warini <sein> die Warner Schwar<dones> umb Schwerin. Stedini vielleicht Stetin, <O>brinea vel Abrinea ist die Aar (nicht Mosel) zwischen Bonn und Andernach < - - - en[.]

||114v|| Ptolemaeus sub Vindeli<is> comprehendit Varinos Burgundiones Guttones p. Cluverius omnes <von> der Trave an die Weichsel[.]

> - > den <Wintis> an der Ostsee thut Tacitus ei[nen] Sprung zu denen an der Donau und Elbe. Albis Semnorum Hermundurorumque fines praeterfluit Vellejo Paterculo. Iidem vicini Rhetiae apud Laert<i>m. Aber <die> difficiltat, quod Tacitus ait in <in> Hermunduris <oriri> Albim quod non credibile, forte de Egra intelligandum quae ad Albim <formandam> <con>currit. Allemannos facit Agathias colluvionem. <Ac> Danckwert <erkennet> wie aus herberge Albergo, also aus Hermunduris, die Allmundei, Allemanni[,] de Boji Gallica gente Tacitus manet adhuc Bojem nomen quamvis mutatis cultoribus. Idem addit Bojos a Marcomannis pulsos. Quadi (vid. Cluver) videntur partem Moraviae habuisse. De Gothinis <Osis Buriis qui <terga> Marcomannorum et Quadorum <claudunt> dissentit a Cluverio Dankwert, Gothinos et Osos esse Quadis et Sarmatis vicinos et estreni montibus. An forte Burii Burstrindi sunt? Ait Tacitus Suevium < - imi> continuo montium non potest aliud esse quam montium Carpatharum ergo sub Suevis intelligit et Gothones <trans> montes Sarmaticos qui tunc in Polonia. Taciti Gothones Vistulam inter et Viadrum, Cluverio eodem qui postea invasere imper. Rom.

Burgond<os> de < - > Vandalis Plinius computat. Zosimus temporibus Gallieni scribens habet Boranos (+ an hi Burii vel Bajoarii?[)], et Gothos et Carpos et Vrugundos ad Istrum colentes gentes. Wandalis Vistulam <pl - > pro limite ponit. De <Gythoni[bus]> Pytheas succinum colligere. <Gythonium> Cluverio Danzig sed Tacito Gothones mitten im land, sed Guthones an Preuß., und Pommerellischen ufer[.] Dani Laerto ignoti <nisi> forte Sitones ut suspicatur Danckwert[.]

Seeland insel <Melae Codanonia  -  Codanis>. Ptol. Scandinavia Plinio, Baltica seu Basilia < - > vetustoribus Jornandi Sconia. <Seco> mons Solino < - >. <insulani> Sverigos unde in Thulem navigant Plinio[.] Lapiones sarmatici in Tabula itineraria an lappones?

<S - > mons Solino terminus seu initium Germaniae[.] Mare Balthicum Tacito Sueviem, Melae et Plinio sinus Codanus. Venedi Tacito Fennis termini (+ <die weit entlegene lander sind großer> zu achten, wie < - - >[.) Aliaque non annotuissent[.]

Venedos Tacitus dubitans tum potius inter Germanos, refert, rem < - > novimus[.]

Mirum an septentrione ultimo tot populos divers<ae linguae>, ait enim Mechov. in Carelia juria <permia Baski - ,  -  linguas> Russicis et Tart. diversas[.]

Ex W. Hassi<acae> Chron. p. 6.

(+ Antiquissima Germanorum memoria +) in Fastis consularibus, da <der> triumph M[.) Claudii Marcelli apud Steph. Venandum Pighium annal[.] Rom. lib. 8.

M. CLAUDIUS. M. F. N.

MARCELLUS Cos

DE GALLEIS. INSUBRIUS ET

GERMANEIS K MART

ISQUE. SPOLIA. OPIMA.

RETTULIT. DUCE HOSTIUM.

VIRDUMARO. AD. CLASTIDI.

VM. INTERFECTO.

Triumph seule so Mario zu Arimino aufgerichtet mit der inscription alda: C. MARIUS. Cos. <etc.>. Ubi inter alias ejus actiones triumphus de

Erpold<us Lindebrogius> hat 1589 zu Hamburg eine eigne Chronik von de<nen> Cimbris heraußgeben

Aduatici oder Castellum Eburonum ex Cimbris Teutonibusque prognati

Er nennet die Tungros Tonngos <Bulgicos>, aber er derivirt die Tonngos von Tanger ein fluß so bey Tangermunde in die Elbe fellet[.]

p. 41. in des Capitolini jahrbuchern (voluit dicer in fastis Capitulinis) ist folgende uberschrifft zu finden. GERMANICUS CAESAR p. divi Aug. N. pro cos. Ann DCCLXIX de Cherusceis, Bructeris, Chatteis, Angrivareisque 7. Cal. Jun.

Carolus Patina in impp. Numis<m> f. 83 ist Germanici triumphus

De Cheruscis ait <novum post datum> regem

Agalher lib. 1. alamanni, miscellanei homines . . . all omnem, significat Mann virum.

Fr. Hottomannus in FrancoGallia c. 4. nos ex ea regione Francos primum ortos animadvertimus, quae inter Albim et Rhenum interjecta Oceano alluitur, ubi fere Chauci majores et minores collocantur, populus Tacito inter Germanos nobilissimus[.]

p. 56 Hieronymus in suppl. Chronici Eusebiani: anno nono Valentiniani Saxones caesi deusone in regione Francorum. (+ deusone Deutsch)

p. 59 Vales. lib. 1. rer. Franc. fol. 6. Nummus cum inscript[.]: Herculi deusoniensi et Herculi Macusano, und im Closter zu Duits divitense Munimentum in terra Francorum[.]

p. 96 Epistola Theodeberti Regis Fr. ad Justinianum. Ex Codice Epistolarum a Francorum regibus veteribus ad varios scriptorum, scribit sibi subesse Turingos, Norsavos, Wisingotos qui incolebant Franciae septentrionalem plagam Pannoniam cum Saxonibus Euciis qui se nobis voluntate propria tradiderunt per Danubium et limitem Pannoniaeque in Oceani litoribus. Corrupte[.]

Procop. De bello Gothico, lib. 2. 1. 18. beschreibt der Francken waffen

Hieron. in Chron. (+ puto Eusebiano continuato +) num. MMCCCLXXXIX. Saxones caesi Deusone in regione Francorum. Scaliger ibi dicit esse locum in finibus Francorum et Saxonum ultra Rhenum. Sine haesitatione dicam esse locum hodie Duitsch dictum olim Devitense municipium unde [. . .] nomen legioni quondam Divitensium Gallicanorum in Notitia imp. et Amm. Marc. lib. 26. [. . .] 27. Ejus origines Constantino tribuunt; sed aliud videtur ex Epigraphe [. . .] C. Cassii Posthumi Labieni in Gallia contra Galienum arripientis imperium, in aversa parte habentis Herculi Deusoniensi; [. . .] sunt qui Duisburgum Cliviae interpretantur (+ si verum Diutense municipium esse a Constantino, foret utique potius Duisburg +)[.] Reines. Ep. 35. ad Rupert.

Es meinen etliche Hadeln habe zur grafschafft Lismona gehoret so Henricus IV. dem Erzbischoff Alberto gegeben, wie aus dem also intitulirten grundlich bericht der Landesfurst. hoheit uber die stadt Bremen zu sehen c. 26. Witickindus sagt die Sachsen waren dahin zu schiff kommen; an Haedeleriam. Regino ad 797 Carolum regressum ab Adulo, ubi Oceanus Saxoniam alluit. Adde autorem Anonymum editum a P. Palcido, ubi de Hadelo[.]

Osterfali et Westerfali trans Albin in finibus Danorum in annal. Franc. illud [. . .] 808, hoc [. . .] 813, vid. Schaten p. 421[.] Bollandus in vita Caroli M.

In dem amt Tondern so ein theil von Nordfriesland das ist den Schleswigschen lande so von Friesen bewohnet, in der insel Silt bey Campen und Wendingsted in der heide werden viel alte graber gefunden, von den Einwohnern Riesenbette geheißen, man grabt daselbst aus den hugeln viel Schwarze irrdene topfe und menschen asche und knochen angefullet. Danckwert Descr. Hols. p. 89[.]

Deus mutans viginti octo uncias penderis in Bibl. Caes. extans ejus figura apud Lambec. lib. 6. p. 311. haberi pro dente gigantis, se sine ulla < - > asservatione referre ait Lambec. Citat August. lib. 15. c. d. c. 9. quo dentem < - > vidit citat porro Lambec e Gigantum dentibus allisque eorum reliquis videantur Joh. Cassanio Monostoliensis libro < - > de gigantibus, Joh. Gor. Becanus orig. Antverp. lib. 2. qui inscribitur Gigantomachia < - > Hier. Magius ut. < - > c. 4. (qui putat fuisse Elephanti vel belluae marinae dentem quem vidit d. Augustinanus Sim. Majol. dier. Canicularium coll. 2. de homine, praecipue Kircher. mund. subt. lib. 8. sect. 2. c. 4. §. 1. de ossibus gig. subterraneis ubi et repertos lusus naturae in < - - >[.]

Scytham ultra Danai habitantum nemine adeo humilem esse, ut humeri ejus non aequent vertices militis Macedonis Bessus apud Curtium ait lib. 7. c. 4.

Patagones in terra magellanica ad fretum Anno 1519 Frid. Magellanes sub laatitudine Australi gr. 49 vidiet teste Ant. Pigafetta diarii Magellanici autore[.] Hispani cincturem ejus non attingebant[.] Tales et ab Hispanis postea repetita navigatione visos scribit Herrera, et rursus in draco dem Candisco Anglis. Et Sebaldus Weertius qui fine superioris seculi cum 5 navibus Roterodamo solvit testatur in viridi sinu stationi < - > ab interitu freti orientali 21 leucis dissit 7 Navigia, in quo homines 10 aut 11 pedum cum quibus et pugnandum illi fuit. Gigantes victi aromorum genere fugientes in terram amnibus extraxere arbores ex terra spithamo circiter densitate e longinque, ut se contra bombarias vallerent. Olivarius Norten qui eodem anno paulo ost Texelio solvit, se scribit intellexisse ex captivo illius tractus barbaro qui linguam nostream didicerat intellexit Patagones nostris ab indigenis dici Tirimenas, barbarorum vastissimos 10 vel 11 pedum Jacobus Meirus freto novi repertur qiu anno 1615 Texelia solvitm in portu desiderato, qui ab altero medio lineae latere 47 gradus in dimidio abest < - - - > montibus laidem nervos sub his larvae undis ossibus cohaerentes 10 vel 11 pedum[.]

Aelian. lib. 4 var. Hist. c. 18. Hist ex Theopompo scribit silenum Midae regi narrasse extra hunc mundum alium esse continentem in quo homines duplo nostris majores[.] Nuspiam hactenus majores homines quam Magellaniae comperti[.]

Augustinus lib. 15. de C. D. c. 9. et 21. pro gigantibus <pugnat>. Ait se vidisse molaremhominis dentem centies majorem <uno> nostro.

< - lius> ipse de ver. relig. christ. putat nudatis sepulchris <firmari> Gigantum Historias.

Bochartus citat Faleg p. 364 et 616 citat Benjamini Tudelensis et Fazelli autoritatem[.]

Tudelensis qui ante annos 500 scripsit, se ait vidisse Damasci pendentem <ho - > 9 spithamas longam duas latam.

Phlegon Trallianus De mirabilibus c. 14 narrat talia <se> dentem pedalis magnitudinis ex cadavere detecto Tiberio missum[.]

Pausanias lib. 11 p. 66. Ajacis <gen - > vertebras disci magnitudinem aequasse[.]

Philostratos junior in Heroicis in Orontis ripa detectum Ar<y>adem 30 cubitorum Heroic p. 690 seq.

Plutarchus in Septorio, hunc expugnata Tingi urbe inspexisse Antaei ossa <cadaver> 60 cubitorum < - > in Creta repertum cadaverem 46 cubitorum, lib. 7. c. 16.

Solinus c. 5. repertum Cadaver 33. cubitorum C. Flaccum legatum et proconsulem ipsum < - etell - > <qui> impendio captos miraculo quod auditu refutarant oculis p< - >tos[.]

Alphonsus Tostatus ad Genes. 5 p. 118. c. 2 ex Helinando Historiographo refert Henrici III temporibus repetitum Romae cadaver Pallantis Evandri filii murorum urbis sumitatem superasse.

Talia et Vinc. Bellov. Th. Fazellus duobus seculis ante <su - > et talem in antro ad montis Ergeis radices repertam prodigio < - ae> magnitudinis <virum> sedentem cadaver lactu solutum, ( + quis credat de ossibus + ) Superfuisse tres dentes molares et anteriorem cranii partem, aliquot <modiorum siciliensum> capacem dentes servari[.]

< - lino> sua aetate 1516 apud Mazarem opidum cadaver repertum cubitorum 20. Molares solas dentes superfuisse; et sibi visos. Et illum inter Leonti< - > et Syracusis reperri sepulcra gigantum, quin caput < - licus> 10 pedum in circuitu

Gigas Helvetius cujus < - > decreto <patrum> Lucernensium in curia delineata 17 pedes 6 unciis alta juxta lineam a Kirch. < - press.> lib. 8 Mund. subt. < - > 2. c. 4. quae 42 sumtu aequat gigentem[.]

Septopedes perpetuum Epitheton Burgundionum apud < - > Apoll.

Gigantes ex geniis et mulieribus natos putant Athenag. Tatian. Justin. Tertull. <A - ob>. Firmian. Sulpic. Sever. <Ejus Tert.> lib. de cultu foem. patet opinionem hanc ex Enrichi Suppo fililio libro natam[.] Sed si gigantes tam magni, non bene in connubium cum corporibus foeminabus coiere[.] <Te - a> ingentia, magna copia alimenti opus.

Avibus rapacibus < - es> magnitudinis[.]

< - > Balenae viviparae <non> oviparae, et motus tardissimus, ne nimia caeteris < - na>. Macrob. lib. 1.

Sat. c. 20. Gigantes fuisse <impium> gentem, deos negantem, adeoque his bellare creditos

< - > lectu ferreus 9 cubitorum long. ladius et 4 latitudinis Deuteron. c. 3. v. 11[.]

Hodie lecti fere 2 pedibus longitudinem < - > excedunt. <F - t> circiter 7 cubitorum seu 10 pedum < - > semisse Becon. Orig. p. 17[.]

Et de Goliath. lib. 1. Samuel. c. 17. v. 4. 6 cubiti et spithama seu 9 pedes cum digitis 12

|| 92v || Helinandus sec. XII. scriptor Gallus frigidi montis Monachus scribit Romae inventum Pallantis cadaver anno III Henrici IIIt<ii> seculo integro post. <Nuspiam> Pallas veteribus gigas. < - - > ultra 4 pedes < - ans>.

< - idet> Octav. Ferrar. inscriptionem et < - et> quosdam habere[.] Morte sua jacet <h - - - >, nonnullos more, v. ejus diss. de lucernis sepulcral. p. 17.

Tum lucerna quae nec flatu nec liquore <extingui> poterat donec subtus foramen < - eret>. Ridicula in annalibus plerisque[.]

Putat Ryckius < - es> esse a <terr -  d -  pr - edes>[.] Caesalpin. lib. 2. de metall. c. 48. juxta S. Johannis opidum in <Arn - > valle ossea <lapidea> ingentis staturae quae a < - bis> labeantur pro ossibus elephantorum Hannibal<i>s vidit partem <inmersi> superiorem aut coxae, quam utraque ultra amplecti non poterat cum fragmentis crurum intus spongiosis extra solidis marmore porphyrelico nigrioribus, cujus et sonum < - ae sent - trint[.]

Adde Gorop. Orig. p. 292[.] Talis costa Tudelensis nisi forte ceti fuit. Nam costa Elephanti in Theatro Anatom. juxta exteriorem flexuram 8 pedes longa, ubi spississima <circuitus> est solum pes <unus> tribus unciis. <C - um> genera videntur deberi <ossa illa> inania quae Nord. < - li>, Mog. ostentantur <illuc> forte advecta[.]

Kircher, Mund. subt. 8. lib. sect. 2. c. 4 ingressus in specus de quibus Fazellus, multo minores deprehendit, <nec convenientes>, in uno multi dentes a Kirchero reperti diversae magnitudinis ea < - qua> maxillis inseruntur candidos unus 4 librarum.

Apud Antverpianos ossa unius Elephanti simul cum dente 4 digitorum mensuram superante dedere occasione fabulae de Barbone Gigante apud Scaldis ripam olim tempore Caesaris <Domician> Narratio de <L>ucernensi gigante suspecta quem non repertus integer nec ossibus cohaerentibus, physicus quidem dicitur pro humanis agnovisse[,] inde confecta Tabula. Ossa Elephanti < -  simil - > videntur et originem Valentiae similem dedisse <ab - ae> sceleti gigantei 15 cubitorum de quo <Sponius> lib. 1. <I - >. pr.

Ex pyramido grafia Joh. Graevii Angli relatione patet <marmorea> pyramidis maximae <Cand - lam ped - > 6 in <d - o> longam, latam duos <in> quadrante[.]

Herodotio cadaver 7 cubitorum lib. 1. c. 178 apud Tegeatas.

Artachaeen Achaemenides 5 regios cubitos digitis 4 minus altus a Xerxe funeratus lib. 7. cap. 117. <Regius> cubitus vulgari graeci 3 digitis erat major.

Plinius lib. 5. c. 16 de pusione et <sec - illo> 10 pedum et aliquot unciarum tempore Augusti.

Eleazar < - aeque> 3 cubitorum <Sosigro> lib. 18. ant.

Maximin Imp. 8 pedum cum 6 digitis Capitolano Maxim. c. 6. et Maxim. Jun. c. 2.

Carolus M. sex pedum <Rhenoland. cum> 3 unc. Freher. <Philoponus>

Nicolaus Kithemius Spernerwundae natus in Batavis 8 pedum Rhenoland. cum <6> unc. mensurae in parietinis templi Spernerwundani <notatae> extat, non procul Harlemo . . de eo et Harduinus < - > Batav. p. 38.

An forte ut Sigambri sunt die Siegheimer ad fluvium Sigam, ita Tencheri die Dinscher, ad fluvium Irischar qui est inter Rhuram et Lupiam et a Marcano Comitatu et Essense vel Ascrendiensi Terrorio Coloniense dividit paulo supra Orsus in Rhenum cadit.

Etsi Schatenius referat ex traditione Incolarum sedem Arminii in Teutonici montis jugo unweit Pyrmont ubi Harmesburg, vulgo Harlingsburg vid. 95. Ego tamen puto nihil incolas scivisse de Arminio nisi ex libris[.]

Vom Eichelstein zu Maynz sagt Joh. Huttichius in praef. collectaneorum antiquitatum [. . .] in agro Moguntino repertarum 1520. per Joh. Schoefer. Drusi [. . .] esse monumentum testes locupletissimos esse Eutropium et Ottonem Frisingensem, cui in libro quodam suorum Amorum subscribit Conradus Celtis. Otto Fris. lib. 3. c. 4. Monstratur adhuc monumentum Drusi Moguntiae per modum pyrae[.]

Das S. Aegistus einer von den 72 jungeren [. . .] zu Bardewic geprediget, und von den unglaubigen Heiden erschlagen bezeugen aus Henrcio Hervordiensi die Centuriatores [. . .] Cent. 1. lib. 2. c. 2. et 10. [. . .] Nic. Marscallus in vitis Obetrit. lib. 1. c. 63. meldet daß die Thurii diesen Todtschlag begangen.

Tacitus notat Germanos dies noctibus numerasse id apud septentrionales fieri observat Rubeckius, atque inter alia argumenta hoc quoque affert, cur veteres Germanos praesertim Suevos interpretetur Sueonas suos. Sed idem Germanos posteriores fecisse, non tantum ex Anglis judices; sed et ex solennibus veterum judiciorum Germanicorum, feudalium lehn-recht. Ibi Mögen die Mann des urteils zuhand also nicht finden, sie gewinnen es tag 14 nächte, also daß ja ein ieglicher sonderlichen den Mann des urteils fraget, auf den heiligen seine unwißenschafft darzu thue. Geschicht das so ist das lehen recht gefristet vierzehn nachte. Unterdeß soll man das urteil einbringen. Ita das alte lehnrecht bey Schottel c. 4. jur. Germ. singular. §. 11.

Hochehrwurdig, in < - > und hochgelahrter insondersheit geehrter herr Doctor.

Die in meinem hause eine lange zeit her grassirte krankheit, welche mich sambt allen meinen haußgenoßen betroffen, hat verursachet, daß nicht so offt als gerne gewolt, Mhhl Doctori mit meinem schreiben auffgewartet. Es solte mir aber sehr lieb seyn, wan sich derselbe mit denen sämtlichen lieben angehörigen noch in einen bessern Estat und bey guter gesundheit befine. Daß letztmahls die dem H. Doctori zugedachte grosse Urna zerbrochen, ist des unvorsichtigen furhmans schuld. Der hügel woraus sie gegraben, ist rund herumb mit grossen fast von einander gesagten feldseine, der einen kaum 4 pferde fortziehen konnen, in viereckigter form rund umher besetzet, welche biß anhehr mit erde bedeckt gewesen, itzo aber von den benachbarten haußleuten fast alle heraußgenommen, der fuß des hügels ist darinnen hin und wieder mit vielen feldsteinen, so doch nur mittelmässig klein gleichsahm ausgemauert gewesen, worauff noch etzliche ellen tieff die erde liget. Die Urnae sind a superficie 1 #'1/#,2 Ellen tieff in der erden, und hat der schon über gesandte grosse topff mitten ein, da < - > auch noch 3 umher nicht weit darvon gestanden, worunter noch 2 unzerbrochen auff gehoben, in welchen jeder ungemeine wunderliche knochen, und in specie in einer ein kleiner becher, und in der andern eine kleine kruke von sonderlicher erde, etwas schwartz-bräunlich Eregione dieser in der erden gestandenen krüge, waren noch vestigia eines begrabenen menschlichen corpers. Und von verbrandten holtzer unn pfällen, instar pyrae, die kohlen mitten im hügel. Dafern nun Mhhl. Doctori mit diesen urnis und deren zubehör etwas gedienet, sollen sie demselben erster tag zugesandt werden. Imgleichen dasjenige so noch irgends wo finden mochte von solcher materia. Ubrigens verbleibenechst getr Empf. in göttl. schutz meines hochgeehrten herren Doctoris H. Amtman zu Ottersberg an H. Meyer den jüngern zu Bremen[.]

Verba D. D. Meieri in Epistola ad me 23 Martii 1694. Misit urnas nonnullas praefectus Ottersbergensis sed admodum destructas. Interim mirae alicujus cryptiae descriptionem transmitto.

Biarco adversus Hialtonem Suecum cum Ruta deliberans Othinum vocare videtur DEum peregrinum, [. . .] qui [. . .] licet tota Europa titulo dignitatis censeretur, apud Upsalam tamen Sveciae metropolin crebriorem, ut ante dixerat Saxo, diversandi usum habebat. Huic Ruta respondens nostras potius prospice chelas inquit seu nostrum Martem. Nam Scorpio martem apud Astrologos designant, et videtur Saxo ad illud Lucani respexisse lib. 11 pharsal. v. 659.

Tu qui flagrante minacem

scorpion indendis cauda, chelasque peruris

quid tantum Gradive paras[.]

Dixerat Bianco < - - >ud Saxonem[.]

Et nunc ille ubi sit vulgo qui dicitur Othin

Armipotens, uno semper contentus ocello

dic mihi Ruta precor usquam conspicis illum

quibus continuo respondens Ruta inquit

Adde oculum propius et nostras prospicie chelas quasi diceret non est quod Othinum < - > voces, nostros potius deos respice et videtur sane Bianco Othinum non ut deum ejus auxiliarem requirere sed potius praesentiam [. . .] requirere [. . .] ut cum eo manus conserat, et virium periculum faciat[.]

Si potero inquit, [. . .] horrendum Friggae spectare maritum[.]

Andr. Vellejus < - > ita interpretatur dictum Rutae, frustra vana gentilium numina respicis, oculos in coelum attolle[.]

Haec Joh. Isac. Pontanus literis ad Stephanium quas edidit Ant. Matthaei cum Epistola Alciati < - > vitam monasticam num. 41[.]

Adam Bremensis lib. 1. [. . .] c. 6. Saxonum opinio volle und neue Monde die glucklich, (+ credo quod hic maximi < - > ipsi - - - - suadebant - Germanae Ariovisto, ut ne ante novilunium praelium committeret cum Caesare[.]

Hermod et Bragus Dii occurrere illis crediti qui fortiter in bello cecidere. Th. Bartholin, lib. de causa contemtae mortis veterum Germanorum. An ad Herminium relationem habeat non dixere. Vid. excerpta ejus die liegen bey diis Sax.

Apud septentrionales ut apud Indos Thraces, Herulos, Prussos, Winidos uxores superstites crematae aut super corporibus maritorum interfectae vid. Th. Barthoin. junior causis contemtae mortis veterum Danorum quaedam se aliud peremere[.]

Von dem aberglauben der Wenden habe etwas gehandelt im Historischen bericht von der Stadt Slaiz. Erinnere mich einst gelesen zu haben daß der Cartheusermunch Johannes de Indagine der im 15 seculo gelebet, und sehr viel sachen geschrieben einem Com. De religione veterum Soraborum geschrieben. Wie dann auch das jenige so der theuere man Georg Spaleting de seculis et rebus gestis Soraborum in Misnia verzeichnet, noch nicht heraus gegeben ist, So halte ich auch nicht dafur, daß des Erasmi stellae Commentarii duo de populis et Rebus Frisicis orae inter Salam et Albim, auff welche sich Albinus öffter beruffet gedrucket seyn. Sagittar. Histor. Salfeld. Lib. 1. c. 9[.]

In der Grafschafft Diepholz siehet man mit verwunderung sehr viel alte Monumenta hugel und große steine, maßen in den westphalischen landcharten diese wort zu lesen sind; Hic et in vicinis locis plurima sunt antiquitatis monumenta, ex congestis inusitatae magnitudinis lapidibus. Atlas maj. fol. 147[.]

Tenzel. Mart. 1690 pag. 224[.] Die Schwarze erde nimt anders wo ehe zu, als in Schweden. In Thuringen an einem gewißen orth ist 1565 ein brunnen gegraben, und der schutt von lauter letten und kalckstein auff ein ander geschuttet, der nun 124. jahr gelegen, ist im sommer mit vielem gras bewachsen und steht ein großer birnbaum darauff den man kaum umbklafftern kan[.] Man hat denselben an 6 orthen aufstechen laßen und allenthalben eine hohe der guthen schwarzen erde von 4 zollen gefunden solte nach Rudbeckii meinung nicht den 4ten theil eines zolles außtragen[.]

Refert Arab Ali Said Vaheb apud Sabios jam primum diem [. . .] soli sacrum, [. . .] secundum lunae, tertium Marti, [. . .] quartum Mercurio, [. . .] 5tum Jovi, [. . .] Sextum [. . .] Veneri, quae apud ipsos Beltha, [. . .] septimum Saturno[.] Idem etiam apud ipsos Germanos. Sic et signa Zodiaci membris corporis humani a Chaldaeis assignata Sextus Empir. contra Mathe. lib. 5. p. 113. Idem apud Priscillianistas Boxhorn. H. U. p. 304. 305 . . . figuram inde apud Lludd. T. 2. < - > p. 113[.] Talis in omnibus nostris Calendariis[.]

Cluver Germ. ant. lib. 1. c. 13. Tacitus M. G. eliguntur principes qui jura per pagos vicosque reddunt. Centeni singulis ex plebe comites consilium simul et autoritas adsunt. [. . .] Etiamnum in Anglia pagi Shires, quos Latine Comitatus vocant divisos videmus in parteis quae dicuntur Hundreds. Idem Tacit. [. . .] congruente ad equestrem pugnam velocitate peditum, quos ex omni juventute dilictos ante aciem locant, definitur et numerus, centeni ex singulis pagis sunt, idque ipsum inter se vocantur, et quod primo numerus^^ fuit, jam nomen et honor est. Nempe die Hunderte vocabantur Latinum vacabulum in linguam suam asciscentes ipsas terras dixere Centen, [. . .] Centgericht, Comiteis [. . .] Centgraven, de Centena et centenario lego Alam. lib. 36. leg. Wisigoth. t. 2. leg. Canuti regis c. 15. c. 19. Hodie decriminati seu superiori jurisdictione[.]

Nabaliae flumen facit Cluverius ex Tacito lib. 5. Hist. Similitur Nabaliae pontus Cluverius Isalam interpretatur contra Pontanus in discept. Chorographicis legendum Navae quae prope Bing[i]um Rheno influit[.] Non et alio loco Taciti et pontis hujus et fluminis mentio (+ huc de Nehalennia)[.]

Die figurae deorum Germanicorum quorundam ex Chronico Sax. vet. et aliunde sumtorum Veneris figuris exhibitae ab Erasmo Fr. lib. 1. de Carniola, hic Irmensula p. 56. < - - - > p. 58. Venus Magdeburgica p. 60. Jovis Hammi ex Saxone < - > p. 60[.]

Christoph. Arnoldi buchlein von den alt Sachß. gozen, et Chron. Sax. a Pomario editum Radagastum et caeteros deos Vandalicos depingunt.

Stupendi si licet in ericetis Meppensibus praesertim in loco quem incolae vocant Hummeling, a paganis olim magna copia congesti, quorum maximi quatuor pyramidibus acutioribus ad altitudinem viri impositi et tantae magnitudinis ac latitudinis sunt, ut grex ovium eine < - > trifft commode sub aliquo stare queat quaeritur non immerito quibus instrumentis seu machinis tanta pondera aliquot millia centenariorum excedentia attolli potuerint; et imponi. An Ethnicorum altaria fuerant seu sepulchra incertum est. Asserunt tamen accolae Saarboldum Regem gentilem sub majori alliquo cubare[.] Cum ante hos 20 annos terra egerretur magnum fictile clausum cinere refeltum et in terra defossam repertum est. Quinque altius foderent putantes latere forsan ibi thesaurum in conspectum prodire stupendo magnitudinis bubo. Haec Georgius Brabeccius praepositus Meppensis in diario suo quod Dn. Paulino communicavit, qui inde inseruit diss. 3. de Monaster. §. 4. p. 38[.]

Kircherus in Mundo subterraneo lib. 8. cap. 3. Gaffarelli de cryptis toto orbe celebrius secutus terris quibusdam et inter eas Maltae attribuit < - > subterraneos velut novos insulae Troglodytas. Sed nullum eorum vestigium in lib. de Malta veteri et nova Bernardi Niederstet Consiliarii in aula Cimbrica gravissimus et cum ad eo per literas fuissem sciscitatus respondit non tantum sibi tales in Malta non visos neque ab ullo in lociis subterraneis quae spectator ipse subiit monstratos, neeque a Joh. Franc. Abela Vice Candellario quondam Equitem Maltensis ordinis, nec a domino Osterhausen intimo ejusdem consiliario et priore, nec ab Antonio Bosio in libris Italice et Germanice ad res Maltensium editis unquam commemoratos fuisse. Si quos necessitas ad Cryptas adigat, et causae illic - jubeant, neque ideo singulari et proprio charactere ab aliis hominibus distingi. Quaenum ad Historiam orbis terrae Francofurti apud Marchicos editam (+ credo Becmanni +) accessere caeteri judicabunt. Maxime cum in Europa ipsa, Asia et Africa mutationes domiciliorum incolis quandoque placenant. Et adhuc non procul ab urbe Vinariensi ad Ilmum supersint saxis excisa latronum habitacula subterranea suisque recessibus distincta, qualia Saxones quoque nostri in agro Northusano e jugis Herciniis aut Harzicis alicubi ostendunt[.]

Reiskius diss. de Glossopetris non procul initio[.]

Chasuarii Angrivarii aliique populi veteris Germaniae terminationem frequenter habent quae mihi cultores, Bauern, significare videtur, Hasbueren, Angerbueren et Vhguarii sunt Hassi nam Catti ni fallor Thuringiam tenuere, quia de salsis fontibus cum Hermunduris bellum gessere.

Forte Dulgibinii vel Dulgiburii die telgenbürger, oder Tecklenburger[.]

Quoniam Tacito teste Bructerii ab Angrivariis loco pulsi sunt, cum ad Amasum habitassent, credibile est mihi eis cum monte Bructero esse commune, sed nomes esse Brocis, broeck vel Bruuk id est terra paludosa.

Gambrivii forte iidem qui Cimbri. Joh. Schildii diss. de Caucis nobili Germaniae populo, citato Sagittario in diss. de origine Lunebur[gi.]

Es scheinet als die Angrivarii und Chamavi mit den Franckischen fortgangen circa ann. Chr. 400 daß die Chauci und Sachsen ihre und der Longobarden siz eingenommen, da mögen die Friesen die von den Sachsen verlaßene lander occupiret haben[.] Danckwert. Hols. p. 91.

Und von dannen biß an die Trave anders Chalusius die Trave ist, und nicht viel mehr und glaublicher die Schwe<ntien> und der Kieler <wieck> davon hernach ein mehrers. Danckwert. p. 27 also nach Ptolemei meinung ist ganz Holstein und Süd-theil von Schleswich der Sachsen Siz gewesen[.] Kan seyn daß sie dieSachsen sich allemahlig mehr nach mittag hinauf begeben, und den Norden< - > den Angeln Schwabischer nation, uberlaßen Ptolemaus nennet drey insuln der Sachsen so meines ermeßens keine andere seyn konnen als Eyderstade, Buerschopf und Utholm, davon damahls der Nordische rand vom festen lande noch nicht abgerißen noch zur insel worden[.] Danckwert. pag. 27. Idem addit von den Saxonibus so unß nach jenseit der Elbe hat Ptolemaeus nichts gewust, ich aber saget Danckwert getraue mir ausfundig zu machen daß es nichts anders als die Cauci. Beda <be>nennet deren teutsche volcker Sachsen Angeln und Juten fluß <Gude> der durch das bistum < - > fließet, scheint der Juten nahmens ursach. Juten das Nordertheil, Andeln das herzogthum Schleswig großen tehils, unddie Sache das land Holstein. Nachdem die Angeln in England ubergeschiffet haben die Juten den nordertheil von Schleswig, die Sachsen den sudertheil diß Scchleswig oder die Slin, und die Frisen die westkante an der see von der Eider bis<an> Tondern eingenommen, wie noch die Sprachen den unterschied zeigen. Aber Wagria ist meines ermeßens zu des Tacit. zeiten von Vandalis, nachgehends von Venedis bewohnet worden. Die Juten sind < - >, Angeln sind Schaben, Svevi Angili. Sachsen oder Cauci Friesen Wandalen, Venedi[.] Danckwert p. 27[.]

Plinii locus lib. 27. c. 2. Pytheas credidit Guttonibus Germaniae genti accoli aestuarium oceani Mentonomon [. . .] spatio stadiorum sex millium (+ aestimarium hoc puto esse ipsum mare Balthicum). Ab haec dici navigatione insulam abesse [. . .] Abalum, illo vere flucibus advehi electrum, et esse concreti maris purgamentum, incolas pro ligno ad ignem uti eo proximisque Teutonis vendere. Huic et Timaeus credidit sed insulam Balthiam vocavit. Haec < - > apparet aliquid vidisse, Teutoni credo qui vicinores Viadro et Albi, Guttones qui ad hoc mare.

Auguria Equorum Tacitus Germanis ascribit Ditmarus Lutitiis Salvis. Hinc ergo quae Tacitus de Germanis habet Slavonicis populis ascribere ineptum foret pari jure Rudbeckius de Svevis dicta male ad Suecos accommodat, quod scili nonnulli ritus verteres diutius in remoto septentrione serius scilicet cultos persistere[.]

Saxones inter Normannos nempe ante migrationes in Angliam sane Widikindus postea fugiens in Jutiam dicitur a Reginone fugisse ad Normannos[.]

Anglos (id est Saxones) et Danos eandem gentem esse putat Pontanus, idque alibi a se ostensum. Vid. Excerpta ex ejus Epistola ab Ant. Matth. edita so gelegt bey rit. Sax.