Detexi tandem quomodo apud Ughellum in Italia sacra sub Theobaldo Veronae Episcopo haec verba: per Comitissam Mathildem, et Albertum III ejus socerum. Is paulo ante vocabatur Marchio et Matildis dicitur filia Bonifacii Marchionis et ducis, filii quondam Theudaldi Marchionis. Hinc colligit Damaidenus Azonem filium Alberti fuisse maritum magnae Mathildis sed sciendum est Alberti id est Azonis filium ex filio Guelfo Guelfum fuisse maritum Magnae Mathildis, atque ita Albertum soceri patrem, socerum dici. Ita hunc quoque nodum tandem dissolvi.

Hugonem Marchionem Thusciae obiisse ante Ottonem III consentiunt Petrus Damiani et Chronicon vetus Pisanum apud Ughellum[.]

Hugonem Marchionem Thusciae fuisse Azonis et Obizzonis patrem confirmat Monumentum <T>iferii repertum apud Pignam < - - > eum vocant imperatorem Hetruriae principem[.] Errasse ergo oportet Sigonium et alios qui Hugonem scribunt <cum filiis> Azone et Obizzone in praelio pro Arduino contra Henricum sanctum stetisse, rectius Tristanus C<a>lchi (ni fallor nominat quidem Hugonem sed non ait patrem horum sed Sigonius cum aliunde co< - >isse Hugonemesse eorum patrem, putat Hugonem qui nominatum inter Arduino ass< - > eorum put< - > esse non credibile sit si Hugo Marchio vixisset ipsum potius quam Arduinum filium fuisse regem Italiae[.]

Superest ut probatur Azonem esse illum qui in Germania Cunigundem duxit, Equidem Azonem et Obizzonem fuisse Estenses dominos consentiunt omnes Ut forte in illa arce tunc sedem habuerunt, <et> Azonem fuisse Estensem ait Aventinus qui cum ante Pignam et similes scripserit, non potuit ab illis hausisse sed aliunde comperisse[.]

Mathildis Comitissa separata ab Azone suo < - - > ab consanguinitatem ita Pigna erat autem Azo, Estensis quem Pigna vocat VItum videndum qualis fuerat consanguinitas < - > ergo qui nupta esse potuit Guelfo si is etiam < - > Estensi stirpe < - > fuisse remotiorem[.]

Otto III. obiit circiter anno 1001. Hugo Marchio Thusciae paulo ante ipsum; Theobaldus Marchio Ferrariae avus Mathildis pater Bonifacii Marchionis Thusciae deserto Harduino secutus est partes Henrici sancti, (Ditmarus <de> et ex Florentino qui vitam Mathildis scripsit lib. 4. p. 11. Tessaurus regn. Ital. not. 553. p. 726. +) <Haec  - - > circa ann. 1013. si Azo dicitur a quibusdam Conjugem habuisse Juditham imperatoris filiam. At Sardi vult eum duxisse filiam Guiditae Conradi Imp. filiae atque <adeo> nepotem Conradi imperatoris quid minus probabile videtur[.]

Azo Marchio quibusdam Albertus (Bucelini) proavus Mathildis, ejus filius Gothofredus <E>piscopus Brixiensis, vide Ughellum Brixiensibus[.]

Domnizonius vitam Mathildis carmine scripsit quem edidit Gretserus cum notis[.] Vido Mellinius lib. de origine [. . .] Comitissae Mathildis. Fran. Maria Florentinus de eodem argumento. Citat Ughellus d. l. in Episcopi Brixiensibus, Felicis Contelori nondum editam Mathildis vitam[.]

Ex Archivo Ecclesiae Veronensis wegen cereto. Alda Albertus III. march. socer Mathildis, ist noster Azo Ughell. Ep. Veron. p. 729. etc.

Mirum Ughellum credidisse Beatricem (matrem Mathildis) fuisse filiam Henrici imperatoris T. 1. p. 839[.]

Monumentum Beatricis matris Mathildis Pisae Ughell. Tom. 3. in AEp. Pisanis. p. 413. obiit Beatrix 1077. 14 Kal. Maii ex vetere Chronico Pisano quod ibi citat Ughellus sequitur ibidem diploma Mathildae . . . Ego Mathilda filia q. Bonfacii marchionis et ducis quae professa sum lege vivere Salica . . . offero [. . .] in eodem Pisanenis Episcopio . . . curtes et castra . . . confirmo insuper per cultellum festucam nodatam, Wantonem et Vasonem terrae seu ramum arboris ad partem ipsius Episcopii legitimam facio traditionem et investituram et me inde [. . .] expulsam guarpiui et absentem me feci . . . ut anniversarium matris meae Beatricis honorifice celebretur . . . Actum in burgo Marture feliciter [. . .] Anno [. . .] 1078 sexto Kal. septemb. indict. 15[.]

De Theodaldo Episcopo Aretino fratre Bonifacii Marchionis, patruo Mathildis Ughelli in Aretinis fol. 463. Tom. 1. ubi exhibet verba ex prosa Donnizonis[.]

Cosmas Pragensis de alapa quam Mathildis ducatrix Guelfo marito dederit[.]

Beatrix se vocat Comitessam. Ego quidem in Christi nomine domina Beatrix [. . .] comitissa [do]no [. . .] Ecclesiae [. . .] S. Mariae in Fenonica[.] et anno 1053 apud Bacchinum in diploma[tibus] Hist. Padolironensi adjectis p. 26. Hinc minus miror Mathildam vulgo dictam [-]per Comitissam; etsi multo majorem haberet dignitatem. Ita in djusdem collectione sunt conplura diplomata, ubi: Ego Mathilda Comitissa p. 46. et missa dominae Mathildae comitissae p. 43. Et ego in dei nomine Comitissa Mathildis p. 48[.]

Fanusius Campanus libro satis amplo quem legi Ms. de familiis illustribus Italiae et earum origine mihi traditum a Scipione Capilupo patricio Mantuano videtur opus suum composuisse non multum post annum salutis 1400, in lingua Latina, profitetur se simplicem veritatem scripsisse ut repererit in diversis chronicis et scripturis. Scipio Agnell. Hist. Mant. ubi de Guidone Comte qui cum Mathilda donationem fecit Ecclesiae S. Benedict. quem volunt esse Gonzagum, ubi <hujus> Fanusii testimonio utitur[.]

Villani lib. 4. cap. 2. con detto Otto il terzo venne in Italia il Marchese Ugo credo fosse Marchese di Brandiborgo. Ridiculae ejus narrationes de matre Mathildis quae fuerit filia Imperatoris Constantinopolitani quae abierit <cum Italo> quem amabat[.] Procedit ad 1348[,] sunt libri 12. editi Florent. 4^o. 1587. Istorie di Mattheo Villani che continua quelle di Giovanni suo fratello con aggiunto di filio suo figlionolo che ambano sino all anno 1364 libri sunt XI[.]

Exemplum ineptarum fabularum, et Historiae apud nonnihil posteriores <per>turbatae. Sic Ptolemaeus Lucensis putat Henricum IV. interfuisse passagio in terram sanctam. Mathildem fuisse mortuam in conbustione civitatis Florentinae[.]

In Ep. Veron. apud Ughell. Ep. 63. sunt diplomata, ubi Mathildis Bonifacio patri < - > quodam vendita concessit in feudum Comitibus de Ronco de quibus postea lis cum canonicis. Con< - > Brixiense dicit per Comitiassam Mathildem et Albertum III. ejus socerum. (Cum ergo haec sit vera Mathildis, is Albertus non potest esse alius quam pater Guelfi patris Guelfi junioris qui fuit maritus Mathildis. Nam se vocabat Albertus qui et Atto.

Azo proavus magnae Mathildis, quem, quem Sigonius vult Atestinum monasterium apud Brixellum aedificavit, teste Sigonio ad ann. 94<5>[.]

Opizo de Gonzaga nominatur in vita S. Anselmi Epi. Lucensis, qui tempore Mathildae vixit edita a Tegnagelio, cum aliis ad Gregor. VII. Historiam pertinentibus[.]

Heninges in Tab. Genealog. uxorem Azonis fuisse Adegandram Ottonis ex fratre nepotem qu<od> et habet Rosieres in stem. Lotharing. Ait Domnizo et ann. ex antiquis vitis Mathildis apud patres Benedicti Adelbertum < - > consilio struxisse monasterium in Brixell.

Falletus Azoni patri Theobaldi, proavo Mathildis, tribuit liberos quatuor, Rudolphum, Theobaldum, Gotifredum Episcopum Brixiensem, et Sigebertum et Albertum patrem notissimi Marchionis Hugonis. Sed Domnizo in vita Mathildis non nisi duorum primorum meminit[.]

De Godofredi Gibbesi nece distincta et violanda in opere in majore folio de principibus Hollandiae p. 34. Is scilicet fuit Mathildis celebris maritus, Hollandiam occupavit. Obiit ferro in <natesadacto>[.]

Hildegardem uxorem Adelberti seu Attonis Canusini Henninges et alii faciunt Ottonis Imp. ex fratre nepotem de quo plura in rebus Mathildis[.]

<S>ifridum Mathildis pro<geni>torem esse <Ugna - > pro fundamento statuit Gulius de Puteo[.]

Dante Purgatorio Canto 29 introducit Mathildem, Christophorus Landinus (qui Marsilio Ficino convixit) in notis ait matrem Mathildis Beatrices fuisse filiam imp. Const. amasse principem Canusin<orum> et cum eo fugisse in Italiam[.]

Ex ea natam Mathildem nugae. Citat autem Villanum his verbis: < - > secondo che scrive il Villani al 20 del quarto libro della sua opera, fu nepote de l'imperator Constantinopolitano, <cioe> figliuoloa d'una sua figliuola[.]

Videndum quomodo accurate probari possit Mathildem esse Estensibus cognatam. Inde enim < - > constaret Estenses esse ab Hugone Marchione Thusciae vide Bucelin.

Gothefredo Gibbesi Marito Mathildis in schediasmate meo de ducibus Lotharing. et Brab.

Dicere Mathildem esse ex Malaspinis perinde esse mihi videtur, ac dicere reges Franciae esse ex stirpe <Curte>niacorum, quia ab eodem stirpe procedunt ambo.

Hieronymus Faletus in Genealogia Estensi facit Azonem [-] vocat II. Estensem, Mediolani Marchionem, patrem Sige[berti] aliis Alberti, Gotifredi Episcopi Brixiensis, Theobaldi, Rudolphi. Hujus Sigeberti aliis Alberti filium fuisse Hugonem Marchionem Thusciae, a quo vulgo Estenses hodie superst< - > deducunt. Sed Sigebertum illum hujus Azonis non fuisse filium ostenditur clare ex loco Domnizonis in vita Mathildis, qui illius Azonis tres tantum facit liberos, Rudolphum qui ante patrem obiit, Gothifredum qui factus est Episcopus Brixiensis, et denique Theobaldum qui post Athonem totum servavit honorem, id est qui stirpem potius propagavit. A quo et Mathildem omnes deducunt Loc[-] hic Domnizonis est apud Ughellum in Ital. sacr. Episcopis Brixiensibus in Gothifrdo. Ubi memorat autores quosdam qui vitam Mathildis scripsere, quos quaerere intererit. Domnizonem hunc poetam edidit Gretserus cum notis. Vido Mellinus scripsit librum de origine familiae Comitissae Mathildis citat et Ughellus Franciscum Mariam Florentinum lib. III memorabilium Comitissae Mathildis et doctissimum Felicem Contilorum in nondum edita Mathildis vita[.]

Ex his patet Hugonem Marchionem Thusciae non esse descendentem familiae Estensis, eundem nec esse ejus ascendentem ex eo alibi docui quia sine liberis obiit.