Kritik, Wünsche und Fragen bitte an: luckscheiter(at)bbaw.de


Erklärung der Spalten
Id Id des Eintrags
Kat.-Nr. Katalog und Katalognummer
Signatur Signatur. Römische Zahlen werden als arabische wiedergegeben
Titel Titel
Incipit Incipit
ca. Angaben zur Datierung: w = wohl; A = Anfang; E = Ende; < = vor; > = nach; k = konjiziert; n = neu datiert; ~ = circa; H1 = 1. Hälfte; H2 = 2. Hälfte; Q1 = 1. Quartal; F = Frühjahr; S = Sommer; H = Herbst; W = Winter; -nn = von dem im Datierungsfeld angegebenen Datum bis nn; F- = Frühjahr bis zu dem im Datierungsfeld angegebenen Datum.
Datum Datum neuen, d.h. gregorianischen Stils, z.B. 23. Februar 1701 = 1701-02-23 (in Klammern Datum alten, d.h. julianischen Stils, sofern der Textzeuge diesem Stil gemäß von Leibniz oder einem Korrespondent datiert wurde).
Akademie Ausgabe Druckort in der Akademie-Ausgabe in der Form Reihe | Band.Nummer / Unternummer
Sigle Sigle des Textzeugens laut „Überlieferung“ in der Akademieausgabe
Absender Absender
Adressat Adressat
Absendeort Absendeort
Textart Textart: Abf. = Abfertigung; Abschr. = Abschrift; Anm. = Anmerkung; Aufzeichn. = Aufzeichnung; Ausz(z). = Auszug (Auszüge); Bemerkg(n) = Bemerkung(en); eigh. = eigenhändig (Leibniz oder Korrespondent); Erg. = Ergänzungen; ermitt. = ermittelt; Exz. = Exzerpt; Hd = Hand; Konz. = Konzept; Korr. = Korrekturen; MF = mitgeteilte Form; MFF = mitgeteilte Formen; Schr. = Schreiber; tlw. = teilweise; unbek. = unbekannt; zs. = zusammen; S = Seite(n); Z = Zeile(n).
Format und Umfang Format und Umfang
Exzerpierte Stelle Das Werk, aus dem Leibniz exzerpiert oder paraphrasiert.
Ordnungsvermerk Ordnungsvermerk von Leibniz zur Ordnung seiner Vorarbeiten zum Opus historicum in vereinheitlicher Schreibung (in Klammern in diplomatischer Transkription)
Ordnungsnummer Ordnungsnummer von Leibniz zur Ordnung seiner Vorarbeiten zum Opus historicum
Wortlaut Wortlaut
Drucke Drucke außerhalb der Akademieausgabe
Bemerkungen Vermischte kürzere Bemerkungen.
Längere Bemerkungen Vermischte längere Bemerkungen
Bezüge zu anderen Textzeugen Bezüge zu anderen Textzeugen desselben Stückes oder zu anderen Stücken.
Druckvorlage Die Zahl in diesem Feld ist die ID desjenigen Textzeugen, der Druckvorlage in der Akademie-Ausgabe war. Es wurden noch bei weitem nicht alle Druckvorlagen erfaßt.

24 Ergebnisse für die Suche:

select where (`Wortlaut` contains "p27139")
Id Kat.-Nr. Signatur Titel Incipit ca. Datum Akademie Ausgabe Sigle Absender Adressat Absendeort Textart Format und Umfang Exzerpierte Stelle Ordnungsvermerk Ordnungsnummer Wortlaut Drucke Bemerkungen Längere Bemerkungen Bezüge zu anderen Textzeugen Druckvorlage
1480 25122 LH 12, 1, 1 Bl. 27 [Exzerpt aus Tacitus, De moribus Germanorum] Conringus praefat. ad Tacit. de Mor. Germ. prima ? 1694 5 | 3100.018 L Aufz.; eigh.; kurzer Streifen Tacitus: De moribus Germanorum, hrsg. von Conring, Helmstedt 1678 | Praefatio S. 42 Saxonica antiqua ("Antiq. Sax.")
Conring praef. ad Tacit. de Mor. Germ. [Primum . . .] non multum [. . .] rupes Runicas habere rerum antiquarum et ficta multa narrando fidem omnium [. . .] suspectam reddidisse autores[.]
Luckscheiter, Schriften zur Sprachforschung, S.332 Leibniz hatte zwei Exemplare von C._Tacitus, De moribus Germanorum, hrsg. von Conring, 1678, zur Hand, eines mit Provenienz HOFBIB und eines mit Provenienz CONRING (Hannover NLB Gd-A 290). Weitere Exzerpte daraus hier. 1480
1488 25151 LH 12, 1, 1 Bl. 56 [Exzerpt aus Du Chesne, Histoire d'Angleterre] Dies per noctes computati a Gallis ? 1694 5 | 3100.047 L Aufz.; eigh.; Streifen (Umschlagrest) Du Chesne: Histoire d'Angleterre, Paris 1634 | S. 50 Saxonica antiqua ("Ant. Sax") 580
Dies per noctes computati a Gallis[.] Caesar. In quibusdam Galliae provinciis hodieque anuit pro aujourd'huy (Du Chesne Hist[oire] d'Angl[eterre] lib. 2. p. 50.) Bretones tam Aremoricae quam Walliae Wythnos octo noctes et pethefnos 16 noctes (+ idem de Germanis Tacitus <libell.> de M[oribus] G[ermanorum])[.]
-Luckscheiter, Schriften zur Sprachforschung, S.334 Beschriebene Rückseite: nicht eigh.; franz.; linker Rand eines Adressrestes Leibniz' Handexemplar des exzerpierten Werkes konnte noch nicht gefunden werden; weitere Exzerpte daraus finden sich hier. hing zusammen mit 8640, 70372 1488
1494 25170 LH 12, 1, 1 Bl. 75 [Über germanische Mythologie; u. a. über die Götter Odin und Thor, die Etymologie ihrer Namen und über die Namen der Wochentage] Odinus et Thor jam tempore Romanorum ? 1694 5 | 3100.065 L Aufz.; eigh. Oktav, 2 Seiten/Spalten Saxonica antiqua ("Ant. Sax.") 850
< - > Odinus et Thor jam tempore Romanorum? Nam Hermundiri Cattos hostes Marti et Mercurio sacraverant Tacit[.] Annal. 13. Et Tacit. de moribus: Deorum maxime Mercurium colunt, cui certis diebus humanis quoque hostiis litare fas habent[.] Herculem ac Martem concessis animalibus placant. . .

<Demiurgi, C - viones>, Angli <vari - > . . . Hertham id est terram matrem colunt[.]

(+ Theut, non fuit indigena apud Aegyptios[.] Non ita Cicero lib. 3. de divin. Quintus Mercurius quem colunt Pheneatae, qui Argum dicitur interemisse, ob eamque causam in Aegyptum profugisse <et> Aegyptiis leges et literas tradidisse, hunc Aegyptii Theuth. appellant[.]

Sinistus Burgundionibus sacerdos apud Ammian. lib. 28. Senae <virgines  - dicae> in insula Sena in Britannico mari inter Galliam et Angliam Mela lib. 3. c. 6.

<Aurinia> fatidica et post eam <Velleda> Tacit. de Mor. Germ. Lips. suspicatur esse A<l>uriniam.

Ganna virgo, post Velledam oracula mittebat Dio lib. 67. < - > tempore Domitiani[.]

Drus saxonibus in Britannia erat magus. Alfricus in Glossar. saxonico-latino. Sane et Germanis et Gallis Druidae ut ait Diog. Laert. in prooemio[.]

Druchtin dominus olim

<Plinio> druides a quercu, sacro ipsis Arbore[.]

Apud Germanos carmina antiqua Tacito, quibus <Tuisonem> et Mannum celebrabant annatim apud eos genus. Et apud Caes. ubi de Gallis ||75v|| . . druides apud eos magnum numerum versuum edi<sc>ere jubebant <nec> literis mandabant[.]

Libys Chattonum sacerdos in triumfo Germanici Caesaris ductus Strabo lib. 7[.]

Germanis son, Anglis sun; Suedis sole, Danis suol, sive soel, Slavis son<ce>, Polis slonce, Bohemis slunce, Gr. ; ut sal; sedes, sus; Doribus . Vetus Hebr. . seu El.

Dies dominica Germanis sundag. (+ haud dubie id est veteribus +)

NB. Paulus Diaconus rer. Langob. lib. 1. c. 9. Wodan sane quem adjecta litera quidam Gwodan dixere ipse est, qui apud Romanos Mercurius dicitur, et ab universis Germaniae gentibus ut DEus adoratur, qui non circa haec tempora, sed longe anterius, nec in Germania sed in Graecia fuisse perhibetur[.]

Apud Godefridum Viterbiensem, quidam, ut ipse ait antiquitatum commentator tradit, Vandalos accedentes ad idolum suum Godam, victoriam de Vinutis postulasse, quam fabulam et Paulus Diaconus c. 1. refert[.]

Persis Deus Choda.

Dies Mercurii Westphalis Godenstag, Belgis Goensdach vel Woensdach, Anglorum Wednesday, Suedis Odhensdag, Danis Othensdag vel Onsdag, ut Ord, ynske, uld dicunt Dani pro word , wundsche , wull

Et <Taranis> scythica non mitior ara Dianae, Wallis Taran <tonitr - >, donner, Danis Torden Donnerstag, thiorsdag septentrionalibus, Anglis Thursday. Suedis <saunaribus> Tordsmanat, Danis thormaanet. Adamus Bremensis Thor praesidet matre, tonitrus et fulmina etc. g<u>bernat . . Thor cum sceptro Jovem exprimere videtur.

Alicubi Germanis pfingestag pro Donnerstag. Pinnus Jupiter conjicit Cluver a < - > summo, non <Jup.> Liv. lib. 31. non a poenis sed ab eo quem in summo juratum vertice[.]

<Pennium> montani appellant. Sed est a Jove. Unde hodieque mons Jovis.

Samesdag < - > a Sabstag. Saterdag a Romanis[.]

vgl.Luckscheiter, Schriften zur Sprachforschung, S.335 1494
6019 47715 LH 10 Bl. 21 Ad Nummos Celticos apud Chiffletium Vesontione part. 1. C. 1. Celtae eqvo valebant apud Hirtium > 1690 5 Aufz.; eigh. Quart, 0.7 Seiten/Spalten Sub Romanis ("Sub Roman")
Ad Nummos Celticos apud Chiffletium Vesontione part. 1. C. 1.

Celtae equo valebant apud Hirtium bell. Afr. equites minus triginta Galli Maurorum equitum duo millia loco pellunt. Et Caesar lib. 6. primum a druidibus locum, dignitatis Gallorum equitibus tribuit. Et Sequnicus equitatus prae caeteris laudatus. Lucan. lib. 1.

Optima gens flexis in gyrum Sequana fraenis suos iccirco nullos Celtae (inter quos Sequani pecunia maxime dites erant, nec non etiam Aedui ut Autor est Tacitus) equo plerumque signarunt, ut (inquit) in aureis et argenteis hisce meis apparet, quos e terrae Sequanicae sinu aetas in apricum protulit[.] Hi Burgundicos, Gothicos, et alios Germanicos (de quibus suo loco) elegantia caelaturae vincunt, sed a Romanis longe superantur inter utrosque medii, quos nobilissmiae ditissimoque Celtarum genti prima fronte restituet, quicunque veteros ejus glorias cognoverit, in cujus historiis nihil hujusmodi hominibus in X terminatis frequentius, qualia sunt apud Caesarem, Ambiorix, Eporedorix, Vercingetorix etc. Alduovorix, et Andebrociris in vetustis lapidibus, 815,10. 921,2 ubi et Sequanorum simul mentio, durnorex forte est dumnorix divitaci Aedui frater[.] Et Diodor. Sic. lib. 6. c. 2. Celtas in sacris templisque plurimum auri diis oblatum spargere, quod propter religionem nemo contingere audeat. Quo minus mirum nunc tales nummos effodi[.]

vgl. 47714 6019
10063 8635 LH 12, 1, 1 Bl. 3-4 (=8636) [ ] Locus Taciti de Etymo Germaniae habet aliquid aenigmati simile k 1694-04-06 5 | 3100.002 l Reinschr.o.Abschr.von:8644 Quart, 3 Seiten/Spalten
Locus Tacuti de Etymo Germaniae habet aliquid aenigmati simile, itaque ampla est conjectandi libertas; nec tam certi aliquid promittendum, quam quid verisimilius dispiciendum est. Mihi sic visum: Caeterum Germaniae vocabulum recens ((comparatione antiquissimorum, ut Marsorum Gambriviorum,)) et nuper additum ((nuper; eadem scilicet comparatione vetustissimorum < - > et ab aliquot seculis; nam et ante Cimbricum bellum Germani in Capitolinis Tabulis memorati dicuntur et mox Tacitus originem petit ab iis qui primi Rhenum trans misere)) quoniam qui primi Rhenum transgressi Gallos expulerint ((primos, vocat, non quidem ab omni aevo; nam credibile est plerosque Galliae habitatores olim ex Germania venisse, sed ex quo memoria rerum supererat, id est ex quo rebus Gallorum qui paulo ante in Germaniam transierant inclinatis, Germani vicissim praevalentes in Galliam irrumpere coepere: primi ergo, hic intelliguntur, nempe in nova periodo rerum id est primi qui Tacito noticis Rhenum populi originis Germana)) ac nunc Tungri (in Leodiensi igitur et vicino tractu, ubi et <trans> Rhenum postea transgressis prima sedes)) tunc Germani ((seu quod pronuntiatione tantum differt Hermani, Herminones; uti Hispani fratres Germanos vocant Hermanos, nostri Gammaros Hum<mers> galeam helm, gant guanto handschuh)) vocati sint ((id ergo praese ferunt Tacuti verba: quosdam Germaniae populos, Rhenum transgresos, et loca occupantes, in quibus postea Tungrorum nomen accepere tunc peculiari appellatione dictos Germanos, quae postea reliquis quoque trans Rhenanis tributa sit. Veluti hodie omnes Germani Gallis sunt Alemanni, quo proprio nomine antea soli Rheni superioris accolatae dicebantur. Certe Procopius diserte: fuisse Germanorum nomen proprium unius populi sed idem tamen et reliquis tributum. Et Hieronymus aliique loquentur subinde de Germanis, velut peculiari gente ab Allemannis, Burgundionibus caeterisque discreta cui postea tributum sit nomen Francorum)) ita nationis nomen non gentis evaluisse paulatim ((hoc est: ita paulatim hoc nomen extendi coepisse, ut non gentis unius ut ante, sed nationis totius, omniumque trans Rhenum gentium haberetur) ut omnes primum a victore ob metum mox a se ipsis invento nomine Germani dicerentur (Sunt qui legere mallent: primum a victis ob metum; sed nihil temere mutandum. Obscura verba sic capio: cum initio Germanorum appellatio fuissest inventam a victore illo populo Rhenum transgresso ad metum hostibus incutiendum quia scilict vox ea bellatorem significat; mox et caeteros idem nomen (velut honorificum) invenisse sibi libenterque sumsisse. Tacitum ergo didicisse credo Germanos, Celtica voce esse viros militares, atque inde praeeuntibus Gallis etymon petisse interim nihil prohibet ab Herminonum populo qui forte primi irruperant, omnes dictos Hermannos vel Germanos: sive ipsos Herminones a bello nomen sumsisse aut accepisse dicamus; sive Galli vocem falso sic sint interpretati quasi terrores incutiendi causa ascitam quanquam, si Tacito ipsi credimus, Herminones (a quibus forte et Hermunduri non alieni) ab antiquo Heroe Herman vel Irmin fuerint appellationem consecuti, cui potius quam posteriori Arminio Irminsulam consecratam fuisse verisimile est. Unde consequitur Tacitum ipsum non amimadvertisse Herminonum et Germanorum, cognatas esse appellationes, alioqui diversas iis origines non astruxisset. Sed etsi Germani vel Herminones ab heroe bellatore Hermanno vel Irmino dicti credentur; Potuit tamen fieri, ut Gallis Romanisque suo more interpretantibus vocem, illis a bellico terrore his a fraterna societate nomen accepisse crederentur))[.]
-vgl.Luckscheiter,Schriften zur Sprachforschung, S. 331 A:8643; B:8644; C:8635; D:12328 10063
10591 25155 LH 12, 1, 1 Bl. 66 [Obrecht: Philosophia Celtica] Apud Clem. Al. Strom. 1. p. 305 distinguuntur 2 Gallorum Druidae ? 1694 5 | 3100.056 L Aufz.; eigh.; Zettel Obrecht: Exercitatio academica de philosophia Celtica [Resp.: Kuhn], Straßburg 1676 | S. 2-3 Saxonica antiqua ("Antiq. Sax") 850
Apud Clem. Al. Strom. 1. p. 305 distinguuntur 2 Gallorum druidae, et Celtarum philosophi. Et Diogenes Laertius [. . .] in prooem. ex Aristotele et Sotione [. . .] extitisse apud Celtas et Gallos, qui druidae et semnoethei vocati sunt. Ubi Megragius [. . .] egregie Celtarum nomine Germanos comprehendi[.] Nempe ut Dio lib. 39. antiquissis [. . .] temporibus, [. . .] Celtae, qui ad utramque Rheni ripam.

Laertius in proomio druidas praecepisse hortes difficulter abolitae apud Germ. confer Frisiorum leg. lib. 14 < - > Taciti c. 10 G. G. < - > statuae vel imagines DEorum < - > magis apud Laert. prooem. Germanos apud Tac. c. 9. n. 7. Romanis initio apud Plutarch. in < - > (+ < - - - > an sapientiae +)[.]

Gallorum sapientes recensentur Straboni lib. 4. p. 197. Bárdoi teki Oyáteis  -  drydai, Bardi, vates, druidae. Atque hinc existimant quidam emendandum Ammiani locum lib. 15. qui Bardis et Druidibus loco vatum Eubages adjungit, si quid tamen in his nominibus mutandum [. . .] ego malim apud Strabonem pro Romano barbarum, quam apud Ammianum pro Barbaro Rom. vocabulum substituere[.]

Obrecht philos. Celt. §. 3.

- Auf Bl. 66r überschriebenes Brieffragment, französisch, eigh.: "Monsieur // Mes emplois differents sont que". 10591
11277 25166 LH 12, 1, 1 Bl. 48 [Exzerpt aus Cordemoy, Histoire de France] Amm. Marc. lib. 15 suo tempore in Galliis Tabulas ? 1694 5 | 3100.039 L Aufz.; eigh.; Streifen Cordemoy: Histoire de France, Bd. 1, Paris 1685 | S. 2 Saxonica antiqua ("Antiq. Sax.") 580
Amm. Marc. lib. 15 suo tempore in Galliis Tabulas cui inscriptum Herculem illic venisse pour detruire Taurize et Gerion tirans des Gaules et de l'Espagne[.] Et Diod. Sic. Lib. 5. Herculem e Alexia urbe structa duxisse filium regis alterum unde filius Galates, ut nomen sumserunt ut etiam nomen Celtarum sumserant ab alio Rege. Sed Joseph. Lib. 1 c. 6. olim ductios Gomeritas a Gomer. Aliter Bochart, idem tamen putat nepotes Japheti Rhodano nomen dedisse. < - > a Plutone ut vult Caesar, venerint ab filiorum Noe conjectura Cordemoii Hist. des Gaulois à l'an avant J. C. 590. Inter populos qui < - > trans Rhenum secuti credunt multi fuisse Bituriges, Bojos, Senones. Et populos sevisse trans Rhenum secundum hanc conjecturam a Bilarigibus fuerit nomen fluvii Visargis Weser vel Biturgis, Senonibus semnones qui Tacito inter Suevos, ubi nunc Saxoniae < - >oratus. Boii venere a loco ubi nunc Cap de Buch en Guienne a quibus Bojevarae et Bavariae habitatores[.]
Leibniz' Handexemplar von G._de Cordemoy, Histoire de France, Bd. 1, 1685, konnte noch nicht gefunden werden; weitere Exzerpte daraus finden sich hier. 11277
11582 8640 LH 12, 1, 1 Bl. 65 [Exzerpt aus Du Chesne, Histoire d'Angleterre] Druides Plinio a querca ? 1694 5 | 3100.055 L Aufz.; eigh.; Streifen (Umschlagrest) Du Chesne: Histoire d'Angleterre, Paris 1634 Saxonica antiqua ("Ant. Sax.") 850
Druides Plinio a querca; sarrva quercus Graecis hinc Theologos et philosophos Celtarum Sarronites appellavit Diod. Sic. lib. 6. Drys magus Saxonibus apud Alfricum. Viscus ipsis saver Plin. lib. 16. c. ult. et Max. Tyr. diss. 38. sub quercus forma Jovem adorasse[.] Hodieque initio anni pueri circumeuntes in quibusdam Galliae locis clamant au guy V. Du Chesne de eorum ritibus p. 53. De Bardis Lucanus lib. 1. Strab. lib. 15. Am. Marcell. Diod. Sic. lib. 6. Bibl. (etsi puto non nominet) Barditus German<orum> id est cantus sonus, apud Tacitum in praelio lib. de M. G.
-Auf Bl. 65v Fragment einer Adresse, nicht eigh.: »[–]Monsieur, // [–]onsieur de Leib[– – –] // [–] et Historiographe de [– – –] // [–]torale de Brunsvi e[– – –] // A H[– – –]«. Leibniz' Handexemplar des exzerpierten Werkes konnte noch nicht gefunden werden; weitere Exzerpte daraus finden sich hier. hing zusammen mit 25151, 70372 11582
11622 25210 LH 12, 1, 3 Bl. 114 [Exzerpt aus Danckwerth, Newe Landesbeschreibung] Nach Danckwerth sind Saxones 5 | 3100.099 L Aufz.; eigh. Quart, 2 Seiten/Spalten Danckwerth: Newe Landesbeschreibung, Husum 1652
Nach Danckwerth sind Saxones: : von Schleswick biß an Duringen und die Weser; Cherusci sind ihm die Duringer. Catti die Heßen. Hermunduri postea dicti Alemanni, z -  von der Dunau nach der Elbe, Saal und Mayn zur lincken hand. Langobard<i> Magdeb. Angili in und an der Insel Rugen[.] Rugii aber in Pomern jenseit der Oder[.] Viadrus suevus veteribus < - da> suevi: Gothi Gottones inter Viadum et Vistulam. Aestii <g - > der Weichsel[.] Burgundiones <unweit> des Ursprungs der Weichsel[.] Marcomanni in Bohemia sub Marobodio, sonst < -  Moravia> an der March[.] Vadi an der Donau bey Strasburg. <Ligii> die Schlesier.

<Gallorum colluviones> qui decumates agros colebant apud Constantiam[,] am Necker zwischen Necker und Rhein[.] Daci Siebenburgen[.] Venedi trans Vistulam versus orientem[.]

Tacito Germani trans Vistulam, weil er sagt a Sarmatibus mutuo metu aut montibus separari < - -  erg - > Vistula. <Caterium> sedem indicat Edrana die Eder.

Putat Danckwert Francis nomen a Werra die Wrunger.

Caucos esse Saxones defendit Dankwert. p. 37. contra Cluverum. Immensum < - is> terrarum spatium tribuit Tacitus, parvum Cluverius qui nec Cattis annectit. In litore Caucorum et Catto<num> Tacito Cherusci, sind also die Thuringer. Fosi <contermini> Cheruscis, eorum ruina tacti; vel putat Dankwert p. 38 sie seyen an der Bode gewesen. Ego malim an der Fuse, fuerint ergo am Stifft <Hildesheim>[.] Putat Dankwert Cheruscos esse a fluvio Gera[.] Caesari lib. 6. <Bacenis> Cheruscos a Suevis Hermunduris separat, itaque Danckwerto der Duringer walt (+ forte Bacenis Boecker Wald, Budronia sylva, < - > situs non patitur +)[.]

Tacitus geht nicht der reihe nach fort von den Chruscis zu dem Cimbris, wie die gemeinet[,] also Cluverius die Cheruscos in <Br[.] und Luneb[.]> und Fosos in Holstein gesezet, sondern nachdem er die Thuringi absolvirt, und nur die Schwaben ubrig thut er einen sprung nach Norden.

Suevi ut Tacitus ait non una gens sed major pars Germaniae. Suevus fluvius non male recentioribus Viader. A Suevis forte Suiones ut Gothonibus forte Gothi Sueviae. Suevi Straboni von der Weichsel bis an die Elbe. Addit Hermunduros qui e Bardevicum habuerunt Bardengau (+ sed ita Chauci non eunt <im> land Luneb. +)[.] Reudingi ibi ubi postea die Reder Wenden Retharii, <fur> Stadt Retre <so> Cranzius nicht ubel nach Danckwert fur Stargard halt, Warini <sein> die Warner Schwar<dones> umb Schwerin. Stedini vielleicht Stetin, <O>brinea vel Abrinea ist die Aar (nicht Mosel) zwischen Bonn und Andernach < - - - en[.]

||114v|| Ptolemaeus sub Vindeli<is> comprehendit Varinos Burgundiones Guttones p. Cluverius omnes <von> der Trave an die Weichsel[.]

> - > den <Wintis> an der Ostsee thut Tacitus ei[nen] Sprung zu denen an der Donau und Elbe. Albis Semnorum Hermundurorumque fines praeterfluit Vellejo Paterculo. Iidem vicini Rhetiae apud Laert<i>m. Aber <die> difficiltat, quod Tacitus ait in <in> Hermunduris <oriri> Albim quod non credibile, forte de Egra intelligandum quae ad Albim <formandam> <con>currit. Allemannos facit Agathias colluvionem. <Ac> Danckwert <erkennet> wie aus herberge Albergo, also aus Hermunduris, die Allmundei, Allemanni[,] de Boji Gallica gente Tacitus manet adhuc Bojem nomen quamvis mutatis cultoribus. Idem addit Bojos a Marcomannis pulsos. Quadi (vid. Cluver) videntur partem Moraviae habuisse. De Gothinis <Osis Buriis qui <terga> Marcomannorum et Quadorum <claudunt> dissentit a Cluverio Dankwert, Gothinos et Osos esse Quadis et Sarmatis vicinos et estreni montibus. An forte Burii Burstrindi sunt? Ait Tacitus Suevium < - imi> continuo montium non potest aliud esse quam montium Carpatharum ergo sub Suevis intelligit et Gothones <trans> montes Sarmaticos qui tunc in Polonia. Taciti Gothones Vistulam inter et Viadrum, Cluverio eodem qui postea invasere imper. Rom.

Burgond<os> de < - > Vandalis Plinius computat. Zosimus temporibus Gallieni scribens habet Boranos (+ an hi Burii vel Bajoarii?[)], et Gothos et Carpos et Vrugundos ad Istrum colentes gentes. Wandalis Vistulam <pl - > pro limite ponit. De <Gythoni[bus]> Pytheas succinum colligere. <Gythonium> Cluverio Danzig sed Tacito Gothones mitten im land, sed Guthones an Preuß., und Pommerellischen ufer[.] Dani Laerto ignoti <nisi> forte Sitones ut suspicatur Danckwert[.]

Seeland insel <Melae Codanonia  -  Codanis>. Ptol. Scandinavia Plinio, Baltica seu Basilia < - > vetustoribus Jornandi Sconia. <Seco> mons Solino < - >. <insulani> Sverigos unde in Thulem navigant Plinio[.] Lapiones sarmatici in Tabula itineraria an lappones?

<S - > mons Solino terminus seu initium Germaniae[.] Mare Balthicum Tacito Sueviem, Melae et Plinio sinus Codanus. Venedi Tacito Fennis termini (+ <die weit entlegene lander sind großer> zu achten, wie < - - >[.) Aliaque non annotuissent[.]

Venedos Tacitus dubitans tum potius inter Germanos, refert, rem < - > novimus[.]

Mirum an septentrione ultimo tot populos divers<ae linguae>, ait enim Mechov. in Carelia juria <permia Baski - ,  -  linguas> Russicis et Tart. diversas[.]

Leibniz hat das Exemplar des exzerpierten Werks der Bibliotheca Augusta (Wolfenbüttel HAB A: 1.2.3 Geogr. 2° (1)) benutzt und am 12._Dezember 1699 ausgeliehen (vgl._M._Raabe, Leser und Lektüre, Teil_A, München 1998, Bd. 1, S._184); weitere Exzerpte daraus finden sich hier. hing mit 25207 zusammen 11622
11623 25211 LH 12, 1, 3 Bl. 112 Collectanea de "Saxoniae habitatoribus sub Romanos". Exzerpte u. Notizen Ex W. Hassicae Chron. p. 6. ? 1694 5 | 3100.097 L Aufz.; eigh. Quart, 1 Seite/Spalte Nostra sub Romanis ("Nostri sub Romanis")
Ex W. Hassi<acae> Chron. p. 6.

(+ Antiquissima Germanorum memoria +) in Fastis consularibus, da <der> triumph M[.) Claudii Marcelli apud Steph. Venandum Pighium annal[.] Rom. lib. 8.

M. CLAUDIUS. M. F. N.

MARCELLUS Cos

DE GALLEIS. INSUBRIUS ET

GERMANEIS K MART

ISQUE. SPOLIA. OPIMA.

RETTULIT. DUCE HOSTIUM.

VIRDUMARO. AD. CLASTIDI.

VM. INTERFECTO.

Triumph seule so Mario zu Arimino aufgerichtet mit der inscription alda: C. MARIUS. Cos. <etc.>. Ubi inter alias ejus actiones triumphus de

Erpold<us Lindebrogius> hat 1589 zu Hamburg eine eigne Chronik von de<nen> Cimbris heraußgeben

Aduatici oder Castellum Eburonum ex Cimbris Teutonibusque prognati

Er nennet die Tungros Tonngos <Bulgicos>, aber er derivirt die Tonngos von Tanger ein fluß so bey Tangermunde in die Elbe fellet[.]

p. 41. in des Capitolini jahrbuchern (voluit dicer in fastis Capitulinis) ist folgende uberschrifft zu finden. GERMANICUS CAESAR p. divi Aug. N. pro cos. Ann DCCLXIX de Cherusceis, Bructeris, Chatteis, Angrivareisque 7. Cal. Jun.

Carolus Patina in impp. Numis<m> f. 83 ist Germanici triumphus

De Cheruscis ait <novum post datum> regem

Agalher lib. 1. alamanni, miscellanei homines . . . all omnem, significat Mann virum.

Fr. Hottomannus in FrancoGallia c. 4. nos ex ea regione Francos primum ortos animadvertimus, quae inter Albim et Rhenum interjecta Oceano alluitur, ubi fere Chauci majores et minores collocantur, populus Tacito inter Germanos nobilissimus[.]

p. 56 Hieronymus in suppl. Chronici Eusebiani: anno nono Valentiniani Saxones caesi deusone in regione Francorum. (+ deusone Deutsch)

p. 59 Vales. lib. 1. rer. Franc. fol. 6. Nummus cum inscript[.]: Herculi deusoniensi et Herculi Macusano, und im Closter zu Duits divitense Munimentum in terra Francorum[.]

p. 96 Epistola Theodeberti Regis Fr. ad Justinianum. Ex Codice Epistolarum a Francorum regibus veteribus ad varios scriptorum, scribit sibi subesse Turingos, Norsavos, Wisingotos qui incolebant Franciae septentrionalem plagam Pannoniam cum Saxonibus Euciis qui se nobis voluntate propria tradiderunt per Danubium et limitem Pannoniaeque in Oceani litoribus. Corrupte[.]

Procop. De bello Gothico, lib. 2. 1. 18. beschreibt der Francken waffen

Wasserzeichen: Krone, RAVA J. J. Winckelmann, Gründliche und Wahrhafte Beschreibung der Fürstentümer Hessen … in Sechs Theilen verfasset; Aber vors erst werden Fünf theile publiciret, Bremen 1697

Der Druck Bremen 1711 (BVB – VD18 12583189 ) enthält lt. Titelbl. 6 Teile, das Inhaltsverz. führt nur 5 Teile auf, danach nur noch: „Anmerk- Erinnerungen und Erläuterungen der vorhergegangenen Theilen“

Johann Just Winkelmanns Sechster theil der gründlichen und wahrhaften Beschreibung der Fürstentümer Hessen …. Cassel 1754 (München BSB: 2 Germ.sp. 164-2): auf S. 10, 11, 12, 40, 41, 54, 55, 56, 59, 69, 96 u. viell. öfter Stellen, die zu L‘ Notizen passen bzw. helfen

11623
12221 25204 LH 12, 1, 3 Bl. 124 [Exzerpt aus Schottel, De singularibus quibusdam et antiquis in Germania juribus et observatis] Tacitus notat Germanos dies noctibus numerasse ? 1694 5 | 3100.109 L Aufz.; eigh. Oktav, 1 Seite/Spalte Schottel: De singularibus quibusdam et antiquis in Germania juribus et observatis, Braunschweig 1671 | S. 129-130 Saxones sub Romanis ("Saxon. sub Romanis")
Tacitus notat Germanos dies noctibus numerasse id apud septentrionales fieri observat Rubeckius, atque inter alia argumenta hoc quoque affert, cur veteres Germanos praesertim Suevos interpretetur Sueonas suos. Sed idem Germanos posteriores fecisse, non tantum ex Anglis judices; sed et ex solennibus veterum judiciorum Germanicorum, feudalium lehn-recht. Ibi Mögen die Mann des urteils zuhand also nicht finden, sie gewinnen es tag 14 nächte, also daß ja ein ieglicher sonderlichen den Mann des urteils fraget, auf den heiligen seine unwißenschafft darzu thue. Geschicht das so ist das lehen recht gefristet vierzehn nachte. Unterdeß soll man das urteil einbringen. Ita das alte lehnrecht bey Schottel c. 4. jur. Germ. singular. §. 11.
Leibniz' Handexemplar des exzerpierten Werkes konnte noch nicht gefunden werden; weitere Exzerpte daraus finden sich hier. 12221
13138 25209 LH 12, 1, 3 Bl. 118 [Exzerpt aus Clüver, Germaniae antiquae libri tres] Cluver Germ. ant. lib. 1. c. 13. ? 1694 5 | 3100.103 L Aufz.; eigh.; Streifen Clüver: Germaniae antiquae libri tres, Leiden 1631 | S. 91-92 Saxones sub Romanis ("Saxon. sub Romanis")
Cluver Germ. ant. lib. 1. c. 13. Tacitus M. G. eliguntur principes qui jura per pagos vicosque reddunt. Centeni singulis ex plebe comites consilium simul et autoritas adsunt. [. . .] Etiamnum in Anglia pagi Shires, quos Latine Comitatus vocant divisos videmus in parteis quae dicuntur Hundreds. Idem Tacit. [. . .] congruente ad equestrem pugnam velocitate peditum, quos ex omni juventute dilictos ante aciem locant, definitur et numerus, centeni ex singulis pagis sunt, idque ipsum inter se vocantur, et quod primo numerus^^^^ fuit, jam nomen et honor est. Nempe die Hunderte vocabantur Latinum vacabulum in linguam suam asciscentes ipsas terras dixere Centen, [. . .] Centgericht, Comiteis [. . .] Centgraven, de Centena et centenario lego Alam. lib. 36. leg. Wisigoth. t. 2. leg. Canuti regis c. 15. c. 19. Hodie decriminati seu superiori jurisdictione[.]
Leibniz' Handexemplar des exzerpierten Werkes findet sich heute in Hannover NLB Leibn. Marg. 216; weitere Exzerpte daraus finden sich hier. 13138
13188 25214 LH 12, 1, 4 Bl. 129 Collectanea de "Diis veterum Germanorum". Exzerpte Nabaliae flumen facit Cluverius ex Tacito lib. 5. Hist. 1694 5 | 3100.113 L Aufz.; eigh.; Streifen 850
Nabaliae flumen facit Cluverius ex Tacito lib. 5. Hist. Similitur Nabaliae pontus Cluverius Isalam interpretatur contra Pontanus in discept. Chorographicis legendum Navae quae prope Bing[i]um Rheno influit[.] Non et alio loco Taciti et pontis hujus et fluminis mentio (+ huc de Nehalennia)[.]
vgl. Pontanus: Disceptationes chorographicae, Amsterdam 1614, S. 100 13188
13532 25205 LH 12, 1, 3 Bl. 125 Collectanea de "Diis veterum Germanorum". Exzerpte Chasuarii Angrivarii aliique ? 1694 5 | 3100.110 L Aufz.; eigh.; Streifen
Chasuarii Angrivarii aliique populi veteris Germaniae terminationem frequenter habent quae mihi cultores, Bauern, significare videtur, Hasbueren, Angerbueren et Vhguarii sunt Hassi nam Catti ni fallor Thuringiam tenuere, quia de salsis fontibus cum Hermunduris bellum gessere.

Forte Dulgibinii vel Dulgiburii die telgenbürger, oder Tecklenburger[.]

Quoniam Tacito teste Bructerii ab Angrivariis loco pulsi sunt, cum ad Amasum habitassent, credibile est mihi eis cum monte Bructero esse commune, sed nomes esse Brocis, broeck vel Bruuk id est terra paludosa.

Gambrivii forte iidem qui Cimbri. Joh. Schildii diss. de Caucis nobili Germaniae populo, citato Sagittario in diss. de origine Lunebur[gi.]

13532
13534 25207 LH 12, 1, 3 Bl. 116 [Exzerpt aus Danckwerth, Newe Landesbeschreibung] Und von dann biß an die 5 | 3100.101 L Aufz.; eigh.; hoher kurzer Streifen Quart, 1 Seite/Spalte Danckwerth: Newe Landesbeschreibung, Husum 1652 | S. 27
Und von dannen biß an die Trave anders Chalusius die Trave ist, und nicht viel mehr und glaublicher die Schwe<ntien> und der Kieler <wieck> davon hernach ein mehrers. Danckwert. p. 27 also nach Ptolemei meinung ist ganz Holstein und Süd-theil von Schleswich der Sachsen Siz gewesen[.] Kan seyn daß sie dieSachsen sich allemahlig mehr nach mittag hinauf begeben, und den Norden< - > den Angeln Schwabischer nation, uberlaßen Ptolemaus nennet drey insuln der Sachsen so meines ermeßens keine andere seyn konnen als Eyderstade, Buerschopf und Utholm, davon damahls der Nordische rand vom festen lande noch nicht abgerißen noch zur insel worden[.] Danckwert. pag. 27. Idem addit von den Saxonibus so unß nach jenseit der Elbe hat Ptolemaeus nichts gewust, ich aber saget Danckwert getraue mir ausfundig zu machen daß es nichts anders als die Cauci. Beda <be>nennet deren teutsche volcker Sachsen Angeln und Juten fluß <Gude> der durch das bistum < - > fließet, scheint der Juten nahmens ursach. Juten das Nordertheil, Andeln das herzogthum Schleswig großen tehils, unddie Sache das land Holstein. Nachdem die Angeln in England ubergeschiffet haben die Juten den nordertheil von Schleswig, die Sachsen den sudertheil diß Scchleswig oder die Slin, und die Frisen die westkante an der see von der Eider bis<an> Tondern eingenommen, wie noch die Sprachen den unterschied zeigen. Aber Wagria ist meines ermeßens zu des Tacit. zeiten von Vandalis, nachgehends von Venedis bewohnet worden. Die Juten sind < - >, Angeln sind Schaben, Svevi Angili. Sachsen oder Cauci Friesen Wandalen, Venedi[.] Danckwert p. 27[.]
Leibniz hat das Exemplar des exzerpierten Werks der Bibliotheca Augusta (Wolfenbüttel HAB A: 1.2.3 Geogr. 2° (1)) benutzt und am 12._Dezember 1699 ausgeliehen (vgl._M._Raabe, Leser und Lektüre, Teil_A, München 1998, Bd. 1, S._184); weitere Exzerpte daraus finden sich hier. hing mit 25210 zusammen 13534
13563 25117 LH 12, 1, 1 Bl. 35 [Thitmar?] Auguria Equorum Tacitus Germanis ? 1694 5 | 3100.026 L Aufz.; eigh.; kurzer Streifen Saxonica antiqua ("Antiq. Sax.") 660
Auguria Equorum Tacitus Germanis ascribit Ditmarus Lutitiis Salvis. Hinc ergo quae Tacitus de Germanis habet Slavonicis populis ascribere ineptum foret pari jure Rudbeckius de Svevis dicta male ad Suecos accommodat, quod scili nonnulli ritus verteres diutius in remoto septentrione serius scilicet cultos persistere[.]
Beschriebene Rückseite: eigh.; Latein: "non est aestenia [- - -]nas effunditus usque" 13563
14229 25116 LH 12, 1, 1 Bl. 42 [Masius, lib. de diis obotritis et annotator Borrichius ex Strabone et Tacito] Radegastum jam olim cultum Germanis ? 1694 5 | 3100.033 L Aufz.; eigh.; kurzer Streifen Saxonica antiqua ("Sax. antiq.") 850
Radegastum jam olim cultum Germanis ante Radagarsum hoc suspicatur Masius lib. de diis Obotritis et annotator Hadr. Bianchius ex Mabione et Tacito sed Strabo et Tacitus solum gratia habent[.]
hing zusammen mit 25140 14229
47061 18569 LBr 549 Bl. 42 (=18570;18571) [Über die alten Bewohner des Harz] Daß der Harz zu der Römer zeiten von den Cheruscis bewohnet worden < 1707-12-13 5 Teilreinschr., eigh., 5 Zeilen Quart, 0.1 Seiten/Spalten
Daß der Harz zu der Römer zeiten von den Cheruscis bewohnet worden, wird neben anderen anzeigungen auch auß dem Nahmen selbst geschloßen. Daß sie aber sich auch dießeits des Harzes in die Braunschweigische Lande erstrecket, zeiget der locus Taciti[.]
14833
62050 70015 Ms 4, 470 Bl. 23 [Zwei Notizen] Non puto Gothos literas ab Ulphila accepisse 5 | 2300.025 L Aufz.; eigh.; Streifen Willich: In Cornelii Taciti Germaniam commentaria, 1551 | Bl. D 2v - D 3r Linguae ("Lingu") 36
Non puto Gothos literas ab Ulphila accepisse, nec Illyrios ab Hieronymo, nam cur viri illi doctissimi literas corruptas eis tradidissent[?] Credibile est ergo a barbaris ipsis fuisse uscitas ex commercio cultorum populorum, sed permutatione passim facta et corruptione qui pro quo.

Willichius a Germ. Taciti vult Germanos usque ad Rudolphi I. tempora Graecis literis exarasse rationes et acta. Male.

-Luckscheiter, Schriften zur Sprachforschung, S. 351 62050
63434 70368 LH 6, 2 Bl. 12 [Exzerpt aus Freher, Corpus Francicae] Slavi jam Graecis (forte Agathias) 5 | 1250.010 L Aufz.; eigh.; Streifen 1 Seite/Spalte Freher: Corpus Francicae, Hanau 1613 | S. 142 ? Geographica ("Geograph") 960
Slavi jam Graecis (forte Agathias) Slybhnous dixere. Fredegar. c. 68. Fredegar Slavinos c. 68. Frodoardus vocat Sarmatas. Tacitus Europae populos septentrionales dividit in Germanos et Sarmatas[.] Des krieges Dagoberti regis in Slavos oder Vinidos gedencket Aimoinus lib. 4. c. 23. 26. Fredegar. c. 68 beyde melden daß schohn damahls einige gentes ex genere Slavorum unter den Franckischen konigen gewesen. Aber wieder abgefallen[.]
Leibniz' Handexemplar des exzerpierten Werkes konnte noch nicht gefunden werden; weitere Exzerpte daraus finden sich hier. 63434
63438 70372 LH 6, 2 Bl. 16 [Exzerpt aus Du Chesne, Histoire d'Angleterre] Tacitus in vita Agricolae: Romanam classem Britannia ? 1694 5 | 1250.014 L Aufz.; eigh.; Streifen (Umschlagrest) 1 Seite/Spalte Du Chesne: Histoire d'Angleterre, Paris 1634 | S. 127-128 Geographica ("Geograph") 655
Tacitus in vita Agricolae: Romanam classem Britannia circumnavigata Thulen vidisse. An Schetland, quam Peucerus ait hodieque appellari Thilensell a navigatoribus[.]
Beschriebene Rückseite: Rest einer Adresse an L, mittig Leibniz' Handexemplar des exzerpierten Werkes konnte noch nicht gefunden werden; weitere Exzerpte daraus finden sich hier. hing zusammen mit 8640, 25151 63438
67375 Feller, Otium, 1718, S. 217, Nr. CLX Seneque dans la Medée a predit la decouverte Nicht nach F 1698 5 | 1200.010 D Druck
Seneque dans la Medée a predit la decouverte de l'Amerique, et Tacite a prevû que l'Empire Romain seroit ruiné par les peuples Germaniques.
Feller, Otium, 1718, Nr.CLX, S.217 Den Terminus post quem non unseres Stückes stellt das Ausscheiden Joachim F._Fellers aus Leibniz' Diensten im Frühjahr 1698 dar. 67375
68801 25217 LH 12, 1, 4 Bl. 126 [3. Notiz] [Exzerpt aus Arnkiel, Cimbrische Heyden-Religion] In derinsel Heiligland ist >= 1691 5 | 3100.111 / 3 L Aufz.; eigh.; Streifen Arnkiel: Cimbrische Heyden-Religion, Hamburg 1691 | S. 163 Saxonica antiquissima ("Sax. antiquiss.")
In der [. . .] insel Heiligland ist ein [. . .] heiliger brunnen in [. . .] Reverenz gewesen, darauß man [. . .] stillschweigend waßer geschopfet bey lebensstraffe. Anon. [. . .] vita Willibrodi c. 10. Adde insulam in oceano apud Tacitum ubi simulacrum lavatur < - - > ministros.
Leibniz' Handexemplar von T._Arnkiel, Cimbrische Heyden-Religion, 1691, konnte nicht gefunden werden. Die Datierung unseres Stückes ergibt sich aus dem Erscheinen dieses Werks. Weitere Exzerpte daraus hier. hing zusammen mit 25112 68801
69625 Feller, Monumenta, 11 (1717), S. 594-595 Observationes variae de Linguis et origine vocabulorum, nec non de concinnando Dictionario, et perpolienda lingua Germanica, ex ore et schedis Illustris Leibnitii quondam notata et descripta, à J. F. F. Utra linguarum inter Europaeas maxime celebrium Nicht nach F 1698 5 | 2345.001 D Druck
Utra linguarum inter Europaeas maxime celebrium antiquior sit altera. An Romana Idiomate Germanico, vel hoc illà Tum plane, an ipsaemet hae duae linguae tanquam mater et filia se habeant, hoc est, an ulla etymologiae vel dialectorum ratione ultro citroque à se invicem dependeant; vel potius tanquam Sorores aut agnatae ex tertia quadam universaliore se multum antiquiore sint exortae? eaque an Hebraica hodie cognita, aut plane Noachica? vel pressius ac post Noachum, an Cimbricá veteri, quae erat Soror Gothicae veteris; utraque vero vel soror et filia Suecicaee antiquissimae (quam suo modo Runi. cam etiam possumus dicere) vel Scandinavicae, vastissimo suo ambitu Suecicam, Norwagicam, Scandinavicam in specie dictam, Danicam, Cimbricam, Anglo-Saxonicam, Belgicam veterem, et citeriorem quamvis Teutonicam, Slavonicam puta et conter. minas complexae? quid censendum de Grecá sit? an haeec adeo antiqua, et distinctae prorsus à supra dictis originis? aut potius ipsa multum debeat antiquaee nostrae Teutonicae. Et si quidem hoc verum,

Qua occasione id factum fuerit? quae et qualia extiterint utrique genti commercia? quaee, et per quas vias institutae vel Borealium ad Graecos, vel horum ad istos, et quando, migraones fuerint

An et quantum religionis, rituum, consuetudinum, morum, habitus, scientiae, et linguae partem inde transumserint.

Quibus documentis aut probetur paradoxum hoc, aut que solore saltem non merè absurdo reddatur verisimile.

De consensu quodam germanorum et graecorum vocabulorum nonnulla non contemnenda vide in Berneggeri Quaest. XI. in Tacitum de Mor. Germ.)

Consideranda sunt in linguis ortus, numerus, variatio, divulsio, cognatio, corruptio, et fatum multiplex linguarum. Hic consule quaedam effata Majoris in Dissert. de Nummo Regis Oddonis Saxonici et ejusdem Roma in Nummis Augustalibus germanizante.

-Feller, Monumenta, S. 594-595;

-Dutens, Opera 6,2 S.187-192.

69625