Duobus modis docere possumus linguam, uno, ex ipsis rebus nullo respectu ad linguam quam discipulus jam tenet; altero ex lingua quae jam ipsi nota est, discriminibus tantum annotatis. Prior difficilior est sed ad progressum in scientiis faciendum utilior, posterior compendiosior, et suffectura illi, qui porro operam scientiis daturus non est, linguam quemadmodum in usu est didicisse contentus.

Qui egregius linguarum Magister esse volet, ei opus erit plurium linguarum quas docere volet suos et qua scit discipulos suos uti, comparationem instituisse. Sed si quis Latinam linguam in Germani tantum docere velit, eum suffecerit Germanicam linguam Latinae diligenter comparavisse[.] Cui rei duo erunt utiles libri Grammatici; scilicet Vossii Aristarchus, et Schottelii lingua Germanica[.] Deinde quo facilius de omnibus discriminibus judicet, confert versiones Latinas cum fontibus Germanicis, aut contra, versiones Germanicas cum fontibus Latinis; ita potissimis quibusque discriminibus animadversis et ordine in catalogum relatis, facile erit modum tradere, quo discipulus ex lingua in linguam transferre possit exercendus autem erit, ut primo ex Latina in Germanicam transferat, inde nisus ex Germanica transvert in Latinam, priore enim modo discrimina inter Latinam et Germanicam animadvertere, posteriore modo animadversis uti disert.

Regulae consistunt in solis convenientiis et discriminibus Latini et Germanici sermonis. Ita opus non erit onerare juventutem Metafysicis contemplationibus, et vocabulis abstractis; quas sibi nobisque intelligere videntur cum praesentes sumus, et exempla damus, at cum primum terga vertimus. (Si sic dicere licet non inepto Germanismo, den rucken gewandet haben,) ipsi per se haerent, neque regulis applicare norunt.

Discenti linguam tironi non est opus tradere modum formandi ipsas voces; v. g. eloqui, indicere; quia id e lexico supplere potest, et sufficit ab initio eum ope Lexici scribere posse,

Utile erit condere historiolas quasdam orationesque vertendas, quas ingrediantur omnia discrimina Latinae ac Geranicae etymologicae et syntaxis, hae pueris pro modulo erunt, et semper in exemplum poterunt citari. Imo utilius erit exhiberi Catalogum sententiarum egregiarum, in quibus reperiantur pleraeque et voces utiliores, et constructiones communes in quibus differt sermo Latina a Germanico. Quemadmodum Posselius in Grammatica Graeca egregiis ubique regulis subjicit sententias.

Si volumus Latinam ex Germanica docere Condatur breviculum Latinae grammaticae et Lexici. Lexicum illud Schickardiano more etymologiis ex Germanico adjuvetur. Hoc lexicon contineat voces maxime necessaris, et utiles.

Subjiciantur sententiae in quibus pleraque voces utiliores et vocum constructiones reperiantur.

Adjiciantur paradigmata, ultor citioque traducenda; quae paradigmata sint argumenti jucundi et utilis[.]

Scutatus Grammatica brevis, ostendes, quae flexiones constructionesque Latinae, quibus Germanicis exprimendae sint, et contra; Ita nullis opus erit regulis metaphysicis[.]

Adsit lexicon in quo omnes voces usitatae Latinae et per Germanicas reddantur et contra[.]

Ut puer sine taedio et facile discat intelligere linguam Latinam, incipiat legere librum Latinum, cujus argumentum ei jam tam notum est, hunc de verbo ad verbum poterit reddere Germanice, ut Evangelia sacra, aut Novi Testamenti quaedam, aut fabulas Aesopi; aut historioas quales sunt in <acerra> philologica[.]

Hoc ubi crebro fecerit puer nullo negotio inteliget Latine, et in Germanicam vertet; respiciendo tamen subinde dictionarium, et Grammaticam, cui sententiae elgantes pro exemplis subjectae.

Paulatim exercitandus, ut haec ipsa reddere incipiat Latine[.]